Đêm trước ngày xuất giá, Hòe Khê có tuyết.
Tuyết ở vùng núi không trắng muốt như trong tranh, mà lẫn với đất vàng, phủ lên mái nhà tranh một lớp xám đục. Gió thổi qua khe núi, phát ra tiếng rít dài như tiếng người khóc.
Tôi ngồi bên cửa sổ, khâu nốt đường chỉ cuối cùng trên chiếc áo bông cũ.
Trong nhà, cha tôi đang uống rượu.
Ông uống rất vui vẻ. Từ chỗ tôi ngồi, tôi có thể nghe rõ tiếng ông cụng chén với chú Hai, tiếng cười của bà nội, cả tiếng mẹ tôi thấp giọng dặn em trai đừng ăn hết đĩa thịt, phải để dành cho ngày mai.
Ngày mai, tôi sẽ xuất giá.
Người trong thôn nói tôi có phúc.
Nhà họ Kha giàu có, tuy con trai lớn tuổi hơn tôi nhiều nhưng biết làm ăn. Tôi gả sang đó, ít nhất cũng không phải chịu cảnh ăn cháo loãng qua ngày.
Bà nội còn đặc biệt đến phòng tôi, nhét vào tay tôi một chiếc khăn đỏ.
“Chiêu Dã, con gái rồi cũng phải gả đi. Đừng nghĩ ngợi quá nhiều. Sau này sống tốt với chồng, sinh cho nhà họ Kha một đứa con trai, cha con ở nhà cũng được nở mày nở mặt.”
Tôi nhìn chiếc khăn.
Đó là khăn bà nội dùng trong lễ cưới của mẹ tôi, trên mép khăn còn thêu một đôi uyên ương đã sờn chỉ.
Tôi hỏi: “Bà nội, nếu con không muốn gả thì sao?”
Bà sững lại, sau đó cau mày.
“Con bé này nói linh tinh gì thế? Nhà họ Kha đã đưa sính lễ, cha con cũng nhận rồi. Chẳng lẽ con muốn cả nhà mang tiếng thất tín?”
“Con chỉ hỏi thôi.”
“Không muốn cũng phải muốn. Con gái trong thôn có ai được tự chọn chồng? Cha mẹ đã sắp xếp cho con, con cứ yên tâm mà sống.”
Bà đứng dậy, phủi phủi vạt áo.
Trước khi đi, bà còn nói một câu:
“Đừng có học mấy thứ sách vở vô dụng của con. Đọc nhiều quá, đầu óc cũng chẳng còn biết điều.”
Tôi cúi đầu, đáp một tiếng vâng.
Đợi bà đi khuất, tôi mới mở lòng bàn tay.
Chiếc khăn đỏ nằm im trong tay tôi.
Tôi không cần nó.
Tôi cần một đôi giày đủ bền để đi hết con đường qua núi.
Tôi cần lương khô cho ba ngày.
Tôi cần một tấm giấy thông hành có dấu của trạm kiểm soát phía bắc.
Và tôi cần chắc chắn rằng khi mình biến mất, người trong thôn sẽ không lập tức lục soát căn phòng của ông nội.
Tôi đã chuẩn bị gần một năm, không thể để thất bại chỉ vì một phút sơ suất.
Tôi đặt chiếc khăn đỏ vào rương, cẩn t/h/ậ/n đóng nắp.
Sau đó, tôi lấy từ dưới tấm ván giường ra một gói vải nhỏ.
Bên trong có mười bảy đồng bạc, một chiếc kim khâu, một con d/a/o gọt trái cây, hai mảnh giấy cũ và một tấm bản đồ do chính tay tôi vẽ.
Mười bảy đồng bạc là tiền tôi kiếm được từ việc thêu khăn, vá áo cho thương đội qua núi. Mỗi lần kiếm được một đồng, tôi đều nói với mẹ rằng mình mua chỉ hết rồi.
Mẹ tin tôi.
Bà luôn tin những gì có thể giúp bà khỏi phải suy nghĩ.
Còn hai mảnh giấy kia là thứ tôi đã đ/á/n/h đổi bằng rất nhiều công sức.
Một mảnh là giấy xác nhận tôi từng làm thuê cho một cửa hàng ở trấn Bạch Sa. Mảnh còn lại ghi tên một người quen của chủ cửa hàng, người có thể giúp tôi tìm việc nếu tôi đến được đó.
Tôi không có giấy tờ thân phận hoàn chỉnh.
Ở vùng núi này, người ta ít khi cần giấy tờ để sống. Nhưng một khi muốn đi xa, mọi chuyện lại khác.
Trên con đường xuống núi có một trạm kiểm soát. Người qua lại phải trình giấy thông hành, khai rõ nơi đến và người bảo lãnh. Con gái chưa xuất giá thường đi cùng gia đình; nếu đi một mình, rất dễ bị giữ lại để xác minh.
Tôi không thể cứ thế chạy ra ngoài.
Tôi phải khiến việc mình rời khỏi Hòe Khê trở thành chuyện hợp lý trong mắt những người có quyền ngăn cản.
Vì thế, ba tháng trước, tôi đã bắt đầu giúp trưởng thôn.
Nói chính xác hơn, tôi giúp ông ta giải quyết một vấn đề mà những người đàn ông trong thôn đều cho là nhỏ nhặt.
Hòe Khê có một con đường vận chuyển hàng hóa xuyên núi. Mỗi năm, thương đội đi qua phải đóng phí bảo dưỡng đường, nhưng sổ sách do trưởng thôn giữ lại thường xuyên không khớp.
Ông ta không biết rằng người ghi sổ trước đây đã dùng hai loại đơn vị cân đo khác nhau. Một loại dành cho hàng mua vào, một loại dành cho hàng bán ra. Cộng trừ theo cách thông thường, sổ sách sẽ lệch đi một khoản đáng kể.
Tôi phát hiện ra điều đó khi giúp ông nội phân loại những cuốn sổ cũ.
Tôi mang kết quả đến gặp trưởng thôn, không nói mình đã nhìn thấy gì trong sổ sách, chỉ hỏi ông ta liệu có muốn kiếm thêm tiền từ việc cải thiện con đường hay không.
Ông ta nghe xong, lập tức cho rằng tôi thông minh.
Sau đó, tôi giúp ông ta lập một bảng kê mới, phân loại từng loại hàng, tính phí theo trọng lượng thực tế. Thương đội không còn phải tranh cãi, trưởng thôn cũng thu được nhiều tiền hơn.
Ông ta thưởng cho tôi ba đồng bạc.
Tôi không nhận.
Tôi chỉ xin một việc.
Nếu sau này có thương đội cần người ghi sổ ở trấn Bạch Sa, xin ông ta giới thiệu tôi.
Trưởng thôn cười ha hả.
“Một đứa con gái như cô mà cũng muốn ra ngoài làm ăn?”
Tôi cúi đầu.
“Cháu chỉ muốn kiếm thêm tiền, sau này có thể phụng dưỡng cha mẹ.”
Câu nói ấy khiến ông ta hài lòng.
Ông ta hứa sẽ giúp.
Người như trưởng thôn không nhất thiết phải tin tôi. Chỉ cần ông ta tin rằng việc giúp tôi mang lại lợi ích cho ông ta, thế là đủ.
Đêm nay, lời hứa ấy sẽ được dùng đến.
Tôi thu dọn đồ đạc, nhét gói vải vào lớp lót áo bông.
Sau đó, tôi lấy một mảnh giấy, viết vài dòng.
Cha, con đi làm ăn. Tiền sính lễ nhà họ Kha, con sẽ trả lại từng đồng. Con không nợ nhà họ Kha một cuộc hôn nhân, cũng không nợ nhà mình cả đời người.
Tôi nhìn dòng chữ một lúc lâu rồi gấp lại.
Tôi không để thư trên bàn.
Nếu để lại, cha tôi sẽ xé nó ngay trước mặt mọi người, rồi nói rằng tôi bị ma quỷ mê hoặc.
Tôi giấu nó dưới viên gạch lỏng cạnh cửa sau.
Đến khi cần, nó sẽ được tìm thấy.
Gần nửa đêm, tiếng cười ngoài nhà dần thưa.
Tôi nghe thấy tiếng cha tôi ngáy, tiếng bà nội ho khan, tiếng mẹ tôi kéo cửa buồng.
Tôi đợi thêm một khắc.
Sau đó, tôi thay bộ quần áo tối màu, quấn khăn che mặt, đeo túi vải lên vai.
Cửa sổ phòng tôi nhìn ra vườn rau sau nhà.
Tôi đã tháo một thanh gỗ ở khung cửa từ nhiều tháng trước, dùng bùn trộn tro trám lại. Chỉ cần đẩy nhẹ, thanh gỗ sẽ rơi xuống mà không phát ra tiếng động lớn.
Tôi mở cửa sổ.
Gió lạnh lập tức tạt vào mặt.
Tôi trèo ra ngoài, đặt chân lên bức tường thấp, rồi nhảy xuống đống rơm.
Không đau.
Tôi đã tập động tác này mười ba lần.
Tôi đi men theo bờ ruộng, tránh con đường chính dẫn đến cổng thôn. Ở đầu đường có một ngọn đèn dầu, bên dưới là hai người đàn ông đang ngồi đ/á/n/h cờ.
Một người là chú Hai của tôi.
Người còn lại là anh họ.
Họ không biết tôi đang trốn đi. Họ chỉ được cha tôi nhờ canh chừng để tránh có chuyện bất trắc trước ngày cưới.
Tôi nấp sau bức tường đất, chờ đến khi chú Hai đứng dậy đi vệ sinh.
Anh họ tôi ngáp dài, cúi đầu nhìn bàn cờ.
Tôi vòng qua bãi cỏ, đi về phía nhà kho bỏ hoang ở cuối thôn.
Ở đó có một con đường nhỏ dẫn đến cổng vận chuyển hàng hóa.
Cánh cổng ấy không dành cho người dân bình thường. Nó chỉ mở khi thương đội đến, hoặc khi trưởng thôn cần chuyển hàng ra ngoài.
Tôi đến nơi lúc tiếng chuông canh ba vừa vang.
Cổng đóng.
Bên cạnh có một căn phòng nhỏ, ánh đèn hắt qua khe cửa.
Tôi gõ ba tiếng.
Cửa mở.
Trưởng thôn đứng bên trong, mặc áo bông dày, vẻ mặt khó chịu.
“Cô đến muộn.”
Tôi không đáp.