Bà bị đưa về quê, sống thêm bốn năm trong cuộc hôn nhân mà mình không mong muốn.
Đến khi chồng qua đời, bà mới có cơ hội rời đi.
“Tôi không biết mình có thể làm gì khác,” bà nói. “Tôi chỉ muốn kiếm tiền, thuê một căn phòng nhỏ, sống đến hết đời mà không phải nghe ai ra lệnh.”
Tôi nhìn bà.
“Chị có giấy tờ chứng minh mình đã tự nguyện rời khỏi quê không?”
Bà lắc đầu.
“Không có. Tôi cũng không biết phải tìm ai giúp.”
Tôi kể cho bà nghe những gì mình đã làm ở trạm kiểm soát, cách xin giấy xác nhận công việc và cách lưu giữ giấy tờ.
Tôi còn giúp bà viết một bản tường trình về quá trình rời khỏi quê, ghi rõ những lần bị ép buộc và người có thể làm chứng.
Đường Nhược Vân đồng ý xác nhận bà đang làm việc tại Phúc Nguyên.
Thẩm Tố Nghi cầm tờ giấy, mắt đỏ hoe.
“Cô Ninh, tôi không biết phải cảm ơn cô thế nào.”
Tôi lắc đầu.
“Chị không cần cảm ơn tôi. Chị chỉ cần giữ giấy tờ cẩn t/h/ậ/n, tiếp tục làm việc và đừng để người khác lấy mất tiền của mình.”
Bà bật khóc.
Tôi không biết phải an ủi thế nào.
Tôi chỉ ngồi bên cạnh, chờ bà bình tĩnh lại.
Từ ngày rời Hòe Khê, tôi đã gặp nhiều người tốt, cũng gặp những kẻ sẵn sàng lợi dụng người yếu thế.
Nhưng câu chuyện của Thẩm Tố Nghi khiến tôi nhận ra một điều.
Có những người không phải không muốn phản kháng.
Họ chỉ chưa từng được ai nói cho biết rằng mình có quyền làm vậy.
Họ không biết có thể tìm đến đâu, cần chuẩn bị giấy tờ gì, phải nói thế nào để người khác không thể dễ dàng phủ nhận lời mình.
Nếu tôi có thể giúp họ biết những điều ấy, có lẽ sự tự do của tôi sẽ không chỉ dừng lại ở việc rời khỏi Hòe Khê.
Tôi bắt đầu ghi chép lại những thủ tục mình đã trải qua, những địa chỉ có thể tìm đến khi bị cưỡng ép, những mẫu giấy tờ cần chuẩn bị và cách lưu giữ bằng chứng.
Tôi không có quyền lực lớn.
Tôi cũng không thể cứu tất cả mọi người.
Nhưng tôi có thể giúp một người biết cách tự bảo vệ mình.
Rồi thêm một người nữa.
Và thêm một người nữa.
Tôi đặt tên cuốn sổ ấy là Sổ Đường Ra.
Bên trong không có những lời khuyên cao xa.
Chỉ có những điều cụ thể.
Nếu muốn rời khỏi quê, cần chuẩn bị những gì.
Nếu gia đình báo mất tích, phải làm sao để chứng minh mình tự nguyện rời đi.
Nếu bị ép kết hôn vì khoản nợ, cần yêu cầu ai xác minh khoản nợ đó.
Nếu không có giấy tờ, phải tìm đến đâu để được hướng dẫn.
Tôi viết từng dòng bằng nét chữ rõ ràng.
Tôi muốn người đọc có thể hiểu ngay, không cần phải đoán.
Một buổi tối, Đường Nhược Vân nhìn thấy cuốn sổ, hỏi:
“Cô định làm gì với nó?”
“Tôi muốn đưa cho những người cần.”
“Cô có biết việc này sẽ khiến nhiều người không vui không?”
“Tôi biết.”
Bà nhìn tôi, rồi khẽ thở dài.
“Cô thật giống một người mà ta từng quen.”
“Ai vậy?”
“Một cô gái cũng từng bỏ quê ra ngoài kiếm sống. Cô ấy muốn thay đổi mọi thứ, nhưng cuối cùng nhận ra mình không thể làm thay lựa chọn của người khác.”
Tôi hỏi:
“Sau đó cô ấy thế nào?”
Đường Nhược Vân nhìn ra cửa sổ.
“Cô ấy sống tốt. Có gia đình riêng, có cửa hàng riêng, có thể tự quyết định mình sẽ làm gì mỗi ngày.”
Bà quay lại nhìn tôi.
“Đó cũng là một kết thúc tốt.”
Tôi mỉm cười.
Đúng vậy.
Không phải ai cũng cần trở thành người hùng.
Đôi khi, được sống một cuộc đời bình thường mà không phải sợ hãi đã là điều đáng quý.
Nhưng tôi vẫn muốn làm thêm một việc.
Tôi muốn trở về Hòe Khê.
Không phải ngay bây giờ.
Tôi cần đủ tiền, đủ bằng chứng và đủ khả năng để không bị bất kỳ ai kéo trở lại cuộc sống cũ.
Tôi muốn trở về để biết sự thật về khoản bồi thường.
Và tôi muốn những cô gái còn ở đó biết rằng ngoài ngọn núi kia, thật sự có một con đường.
Mùa xuân đến, hoa dại nở dọc con đường vào Bạch Sa.
Tôi đã làm việc ở Phúc Nguyên gần nửa năm.
Tiền công tăng lên, tôi thuê được một căn phòng riêng và bắt đầu học thêm cách quản lý hàng hóa, tính toán chi phí vận chuyển.
Đường Nhược Vân cho tôi tham gia những cuộc thương lượng nhỏ. Ban đầu, tôi chỉ ngồi bên cạnh ghi chép. Sau đó, bà cho phép tôi trực tiếp đối chiếu giá và đề xuất phương án mua hàng.
Tôi dần có thể tự lo cho mình.
Nhưng thư từ Hòe Khê vẫn chưa dừng lại.
Mẹ tôi viết rằng bà nội đã khỏe hơn, Ninh Khải bắt đầu học nghề ở cửa hàng của chú Hai, còn cha tôi vẫn thường xuyên uống rượu.
Bà không nhắc đến chuyện sính lễ.
Tôi trả lời, hỏi thăm sức khỏe của bà và gửi một khoản tiền nhỏ để mua t/h/u/ố/c.
Tôi không gửi tiền cho cha.
Không phải vì tôi muốn trừng phạt ông.
Mà vì tôi không muốn khoản tiền mình vất vả kiếm được tiếp tục trở thành công cụ để ông ép tôi trở về.
Một tháng sau, tôi nhận được bức thư thứ hai từ cha.
Tôi mở thư trong phòng riêng.
Nét chữ của ông rất mạnh, những dòng cuối còn bị mực nhòe.
Chiêu Dã, mày đã làm đủ chưa? Mày khiến cả nhà không ngẩng đầu lên được. Nhà họ Kha ngày nào cũng đến đòi tiền. Trưởng thôn cũng không muốn giúp nữa. Nếu mày còn coi tao là cha, hãy trở về giải quyết chuyện này.
Tôi đọc xong, đặt thư xuống.
Không có một câu hỏi thăm.
Không có một lời thừa nhận rằng ông đã nhận sính lễ mà không hỏi ý tôi.
Không có một câu xin lỗi.
Chỉ có yêu cầu tôi trở về giải quyết hậu quả cho ông.
Tôi cầm b/út, viết thư trả lời.
Cha, con đã nói rõ từ trước. Con không đồng ý cuộc hôn nhân đó, và con không có nghĩa vụ kết hôn để trả khoản nợ do cha nhận.
Nếu cha cho rằng nhà họ Kha có quyền đòi tiền, hãy yêu cầu họ đưa ra giấy tờ. Nếu khoản tiền đó là sính lễ, cha cần chứng minh mình đã nhận bao nhiêu và đã sử dụng thế nào. Nếu đó là khoản vay, cha cần đưa ra chứng từ vay nợ.
Con không từ chối trách nhiệm với những gì mình thực sự gây ra. Nhưng con sẽ không nhận trách nhiệm thay người khác chỉ vì họ là người thân của con.
Con mong cha giải quyết mọi việc theo quy định. Con sẽ không trở về.
Tôi gửi thư đi.
Sau đó, tôi không chờ đợi phản hồi nữa.
Tôi tiếp tục công việc của mình.
Vài ngày sau, Đường Nhược Vân giao cho tôi một hợp đồng vận chuyển hàng hóa đến vùng phía bắc.
Tôi phải theo đoàn xe trong mười ngày, kiểm tra hàng hóa và đối chiếu chi phí.
Đó là lần đầu tiên tôi được giao một nhiệm vụ lớn như vậy.
Tôi chuẩn bị kỹ lưỡng, mang theo sổ sách, giấy tờ và một khoản tiền dự phòng.
Khi đoàn xe rời Bạch Sa, tôi ngồi trên xe ngựa, nhìn những cánh đồng trải dài ngoài cửa.
Tôi nghĩ đến Hòe Khê.
Tôi đã từng tin rằng cả thế giới chỉ có ngôi làng ấy.
Tôi từng nghĩ rời khỏi đó đồng nghĩa với việc đ/á/n/h mất gia đình, đ/á/n/h mất nơi mình thuộc về.
Bây giờ tôi hiểu, một nơi không trở thành mái nhà chỉ vì ta sinh ra ở đó.
Một gia đình cũng không thể dùng quan hệ m/á/u mủ để quyết định ta phải sống thế nào.
Tôi vẫn nhớ những ngày thơ ấu.
Nhớ con suối sau làng, nhớ cây hồng trước sân, nhớ những buổi chiều ông nội dạy tôi tính toán.