Ngày cha ta bị phán tội c/h/é/m đầu sau mùa thu, ta khiêng một tấm biển đề “Thanh thiên đại lão gia”, khua chiêng gióng trống đưa thẳng vào huyện nha.
Cả thành đều cho rằng ta điên rồi.
Huyện lệnh nhìn chằm chằm tấm biển, mặt đen hơn cả đáy nồi: “Khương Mãn, cha ngươi tham ô ba vạn thạch lương cứu tế, ngươi còn dám đến đây chế giễu bản quan sao?”
Ta lắc đầu.
“Không phải chế giễu.”
“Ta đến giúp đại nhân thăng quan.”
Ta bước lại gần, hạ giọng nói:
“Bởi ba ngày nữa, kẻ rơi đầu chưa chắc đã là cha ta.”
Cha ta tên Khương Thiệu, làm thư lại kho lương ở huyện Thanh Hà suốt mười chín năm.
Chức phận thấp kém, nói cho đúng thì ông thậm chí chẳng phải quan, chỉ là một viên thư lại.
Ngày thường, huyện thái gia mắng, ông đứng nghe; huyện thừa mắng, ông cũng đứng nghe; ngay cả chuột trong kho thấy ông cũng dám nghênh ngang đi qua.
Nào ngờ năm nay đại hạn, triều đình cấp ba vạn thạch lương thực cứu tế, lương chưa phát hết, người của giám sát sứ chưa tới, trong kho đã hụt mất tám nghìn bốn trăm thạch.
Mọi người lập tức bắt tay vào một việc vô cùng quen thuộc: tìm kẻ gánh tội thay.
Rồi ai nấy phát hiện cái tội ấy cứ như được đo ni đóng giày cho cha ta.
Chìa khóa cửa kho, ông giữ một chiếc.
Sổ ra vào, ông quản lý.
Việc cân đong, kiểm nhận lương thực, ông ký tên.
Tuyệt nhất là trong sổ sách kho lương còn có một dòng chính tay ông viết:
“Ngày mười ba tháng bảy, chuyển ra tám nghìn bốn trăm thạch thóc kê.”
Chứng cứ rành rành.
Huyện lệnh Chu Khuê đập kinh đường mộc, quát cha ta: “Ngươi còn gì để nói?”
Cha ta quỳ dưới công đường, chỉ đáp một câu:
“Không có.”
Thế là mọi chuyện trôi chảy như đã tập dượt từ trước.
Buổi sáng xét xử.
Buổi chiều định tội.
Ngày hôm sau, cáo thị dán khắp huyện.
Đến ngày thứ ba, vị hôn phu đã đính ước với ta hai năm là Triệu Cảnh Hòa đến tận nhà từ hôn.
Nhanh đến mức chẳng ai chê nổi hiệu suất làm việc.
Triệu Cảnh Hòa và mẹ hắn ngồi trong khoảng sân rách nát nhà ta, mặt mày đau đớn, bi thương.
Người không biết chuyện hẳn còn tưởng cha hắn mới là người đã c/h/ế/t.
Triệu mẫu nói: “Mãn Nương, chẳng phải thím chê nghèo ham giàu, nhưng cha cháu phạm tội lớn đáng c/h/é/m đầu. Năm sau Cảnh Hòa còn phải dự kỳ thi phủ, chẳng lẽ để thiên hạ biết nhạc phụ của nó là t/ử t/ù tham ô lương cứu tế sao?”
Ta gật đầu.
“Có lý.”
Triệu Cảnh Hòa rõ ràng không ngờ ta đồng ý dễ dàng đến thế.
Hắn mím môi.
“A Mãn, nàng đừng oán ta.”
“Sao ta lại oán chàng chứ?”
Ta lấy hôn thư ra, xé ngay trước mặt hắn.
“Cây đổ khỉ tan, tường đổ người xô, phu thê vốn là chim cùng rừng, đại nạn ập xuống thì chàng chạy trước. Chuyện thường tình thôi.”
Mặt hắn đỏ bừng.
“Nàng cần gì nói khó nghe như vậy?”
“Chê khó nghe à?”
Ta bật cười.
“Vậy sao chàng không làm lấy một chuyện gì dễ nghe hơn?”
Hắn nghẹn lời.
Sắc mặt Triệu mẫu thay đổi: “Khương Mãn!”
Ta chẳng buồn để ý bà ta.
Bởi ngay đêm trước khi bị từ hôn, ta đã lén vào huyện lao một chuyến.
Cha ta thấy ta qua song gỗ, câu đầu tiên ông nói là:
“Đừng cứu cha.”
Nghe xong, ta gần như tê dại cả người.
“Cha, thường thì sau câu ấy phải là ‘Mau đi, đừng lo cho ta’, có đúng không?”
Ông không hiểu, im lặng rất lâu.
“Mau đi, đừng lo cho cha.”
Ta: “…”
Được lắm.
Thế là đủ cả màn rồi.
Ta ngồi xổm xuống, nhìn ông chằm chằm.
“Tám nghìn bốn trăm thạch lương thực rốt cuộc đã đi đâu?”
Ông không nói.
“Sổ do cha ghi?”
“Phải.”
“Chữ của cha?”
“Phải.”
“Lương cũng do cha trộm?”
Lần này, ông ngập ngừng rất lâu.
“Một nửa là thế.”
Đầu ta ong lên.
Ta vốn chuẩn bị sẵn tám trăm câu để lật lại bản án cho ông, nào ngờ chỉ một câu của ông đã khiến đầu óc ta tê liệt.
Ta nhìn chòng chọc vào ông.
“Có nghĩa là sao?”
Cha ta dựa vào tường, khuôn mặt như tờ giấy cũ bị vò nhàu suốt mười chín năm.
“Bắt đầu từ ba năm trước, cứ đến mùa xuân, huyện Thanh Hà lại cho người ta mượn lương từ kho Thường Bình.”
“Cho ai mượn?”
“La Vạn Xuân.”
Ta biết cái tên ấy, đó là thương nhân buôn lương lớn nhất huyện Thanh Hà.
Phía đông thành có ba cửa hàng lương thực, phía tây có hai xưởng xay, ở thôn quê còn có hơn hai nghìn mẫu ruộng.
Triệu Cảnh Hòa vừa từ hôn ta, mẹ hắn quay đầu đã sang nhà họ La cầu thân, hỏi cưới độc nữ La Ngọc Châu của La Vạn Xuân.
Thấy chưa.
Đôi khi chẳng cần điều tra, đường dây lợi ích đã tự phơi bày rõ mồn một.
Cha ta nói tiếp:
“Mùa xuân lương đắt, nhà họ La đưa lương cũ từ kho quan ra với giá rẻ, cho nông hộ vay. Đợi thu hoạch mùa thu, họ thu lương mới, trả cả gốc lẫn lãi vào kho.”
Ta cau mày.
“Đây là lấy lương quan ra cho vay kiếm lãi.”
Cha ta gật đầu.
“Những năm trước mùa màng tốt, sổ sách còn bù lại được.”
“Năm nay hạn hán.”
“Đúng.”
Vậy nên không bù nổi nữa.
Ta nhìn ông.
“Cha đã nhận bao nhiêu bạc?”
Ông nhắm mắt.
“Một trăm bảy mươi lượng.”
Ngay khoảnh khắc ấy, ta đột nhiên chẳng còn muốn cứu ông đến vậy nữa.
Một trăm bảy mươi lượng, đủ cho một nhà bình thường ăn uống hơn mười năm.
Khi mẹ ta còn sống, cứ đến mùa đông là bà ho suốt đêm không ngủ được.
Đại phu nói một củ sâm già có thể giữ mạng, cha ta tiếc tiền không mua, về sau mẹ mất.
Giờ ông lại bảo từng nhận một trăm bảy mươi lượng bạc.
Ta bỗng bật cười.
“Khương Thiệu.”
Đây là lần đầu ta gọi thẳng tên cha mình.
“Cha giỏi thật đấy.”
“Người ta làm khổ cha, còn cha làm khổ con gái.”
Hốc mắt ông lập tức đỏ hoe.
“A Mãn…”
“Thôi.”
Ta đứng dậy.
“Giờ cha nói lời cảm động thì trông ta chẳng khác gì một kẻ ngốc chịu thiệt đâu.”
Ta xoay người định đi.