Mẫu thân ta từng làm ma ma trong viện Hầu phu nhân, đã tận mắt thấy đủ mọi cảnh phú quý nơi cửa hầu.
Bà thường bảo rằng, sống dưới mái nhà ấy thì ngay một con kiến cũng phải hiểu lễ nghi phép tắc.
Cũng vì hai chữ quy củ, từng hạt cơm vào miệng ta đều bị bà tính đếm.
Chỉ cần bà cho rằng ta ăn dư một hạt, mũi trâm bạc sẽ lập tức tìm đến da thịt.
Tiền để mua quan tài cho chính mình, bà cũng đem đổi lấy chỉ vàng và gấm vóc, cố may cho ta y phục giống thiên kim Hầu phủ.
Có khi bà còn bắt ta quỳ giữa trời tuyết, đôi chân trần chịu lạnh thấu xương, chỉ để rèn ra dáng yếu mềm như cành liễu trước gió.
Bà nói đau đớn mới khắc được quy củ vào xương, mới xóa nổi dấu vết của một đứa nô tỳ.
Rồi quả nhiên có một ngày, Thế t.ử phủ Quốc công muốn nạp ta làm quý thiếp.
Mẫu thân mừng đến ngỡ mình sắp được bước lên hàng chủ nhân.
Bà đâu biết điều ta nhất quyết vứt bỏ, ngoài thân phận thấp hèn, còn có cả sinh mạng của người đàn bà đã cúi mình nịnh chủ đến quên mất nhân tính ấy.
Tư cách lương dân mà hai mẹ con có được, vốn đổi bằng mạng của phụ thân ta.
Trong buổi săn mùa thu, ngựa của Thế t.ử nổi điên; phụ thân xông ra cứu người, để rồi chính mình bị vó ngựa giày nát.
Hầu gia thương sự trung nghĩa đó, thưởng bạc và đặc biệt ban văn thư xóa nô tịch cho cả ta lẫn mẫu thân.
Trước biến cố ấy, bà chỉ là ma ma hạng hai hầu hạ trong viện phu nhân.
Nhận được ân điển, bà lại quỳ sụp xuống trước Hầu phu nhân, dập đầu đến bật m.á.u.
Bà than rằng trời đất bên ngoài mênh m.ô.n.g, một người đàn bà không nơi nương tựa như bà chẳng biết về đâu; chỉ xin phu nhân nhớ chút tình xưa, cho tiếp tục được hầu hạ.
Không rõ phu nhân thật sự động lòng hay chỉ không muốn mang tiếng bạc đãi nhà trung bộc, cuối cùng vẫn gật đầu.
Thế là hai mẹ con tiếp tục ở căn nhà tù túng nơi hẻm sau, mẫu thân vẫn làm việc cũ, thậm chí còn được coi trọng hơn trước.
Chỉ duy có tờ giấy chứng nhận lương tịch ấy trở thành nỗi ám ảnh của bà.
Bà hết lần này sang lần khác nhắc rằng đường sống mới được mở ra bằng m.á.u của phụ thân, rằng bà đã già, không còn gì để trông mong, còn ta nhất định phải trèo lên khỏi bùn lầy.
Từ ngày ấy, ta chẳng khác một bóng ma bị ép mượn hình hài của đại tiểu thư Hầu phủ mà tồn tại.
Nửa đời sống giữa hầu môn giúp mẫu thân đọc được chữ, biết các phép tắc, thuộc đôi điều thi thư.
Tất cả những gì tích góp, bà trút cả lên ta.
Chẳng rõ bà kiếm đâu được sách Nữ Tắc, Nữ Huấn cùng vô số thiên lễ giáo, bắt ta học thuộc ngày đêm.
Trong tay bà lúc nào cũng có cây trâm bạc được mài nhọn sáng loáng.
Để luyện dáng đi, ta phải đội một bát nước trên đầu, giữ lưng thẳng và bước thật khoan thai.
Nước vừa sánh ra ngoài, một mũi trâm đã ghim vào lưng.
Mẫu thân biết đ.á.n.h đau ở đâu để không ai nhận ra dấu.
Mùa hè qua lớp áo mỏng, đầu trâm khiến m.á.u lập tức ứa ra; mùa đông dù áo dày, bà cũng lôi ta vào phòng, cởi áo ngoài, chỉ chừa trung y rồi mới ra tay.
Mỗi lần ấy bà đều nhắc, ở nhà quyền quý ngay đến kiến còn phải theo quy củ.
Bữa cơm cũng thành một cửa ải đau đớn.
Bà dùng bát sứ thô, gạo cũ, tự đặt từng hạt vào bát, lo ăn nhiều thì lộ vẻ tham, ăn ít lại mất dáng dấp thanh quý.
Theo lời bà, tiểu thư chỉ nên ăn đủ bảy phần no.
Một hôm vì đói quá, ta ăn hơi vội, bà liền quả quyết ta đã ăn thừa đúng một hạt.
Đêm ấy giày tất bị lột bỏ, ta phải quỳ chịu những mũi trâm đ.â.m vào lòng bàn chân.
Thân thể đau đến co quắp nhưng không được bật tiếng khóc, bởi tường hẻm mỏng, người ngoài nghe thấy sẽ chê cười.
Mất mặt tức là mất giá trị, bà vẫn dạy thế.
Ta c.ắ.n môi đến rướm m.á.u, trong miệng tanh như ngậm sắt.
Sáng ra vẫn phải làm việc; mỗi bước tựa giẫm lên lưỡi d.a.o, song vẻ ngoài phải nhẹ nhàng thanh thoát như thiên kim.
Ta đã từng muốn chống lại.
Một lần nhìn những nha hoàn nhỏ lén ngồi thắt dây, cười đùa thỏa thích, ta ngẩn người đến quên cả thời gian.
Tối ấy, ta rụt rè hỏi có được chơi trò đó hay không.
Mẫu thân dừng đếm gạo, chỉ hỏi lại bằng giọng bình thản khiến ta càng sợ.
Khi nghe rõ ước muốn của ta, bà chẳng cầm trâm ngay mà ra ngoài nhặt mấy cành khô, quăng xuống nền và bảo ta quỳ lên.
Đầu gối vừa chạm cành đã nhói như bị kim châm.
Bà thản nhiên tiếp tục đếm gạo, bảo trò thắt dây chỉ dành cho đám nha hoàn làm việc nặng, đâu xứng với đôi tay trắng nõn của khuê nữ Hầu phủ.
Hai bàn tay ấy tương lai phải đàn, cờ, vẽ hoa, hỏng gân cốt thì biết lấy gì đền?
Ta quỳ trên cành khô suốt một canh giờ, da thịt đầu gối rách nát dính vào quần.
Tối đến, bà lại nhẹ tay bôi t.h.u.ố.c, dịu giọng bảo chịu đau hôm nay để hưởng phúc ngày sau.
Cuối cùng bà ghé tai dặn, đã thoát nô tịch thì nhất định phải sống cho ra một con người.
Lần thứ hai ta chống cự xảy ra vào mùa đông.
Đại tiểu thư bị bệnh, đại phu yêu cầu tĩnh dưỡng nên Hầu phu nhân truyền toàn viện không được gây ồn.
Lịch rèn luyện của ta thì chẳng vì thế mà bớt đi một chút.
Giữa buổi tuyết đổ dày, mẫu thân đưa ta ra sân, bắt đứng luyện dáng.
Theo bà, đại tiểu thư sợ lạnh nên càng vào đông càng mang vẻ mong manh đáng thương; ta phải bắt chước thần thái liễu yếu ấy cho bằng được.