Cuối thư, nó viết:
Chị, em không biết bao giờ chị mới muốn trở về. Nhưng em đã hiểu vì sao chị phải đi.
Ở Hòe Khê, nhiều người vẫn nói chị khiến gia đình mất mặt. Nhưng cũng có vài cô gái bắt đầu học cách ghi chép tiền công, hỏi rõ khoản nợ trước khi ký giấy và tìm việc ở những nơi khác.
Có người nói họ biết những điều ấy từ cuốn Sổ Đường Ra.
Em nghĩ chị đã giúp được nhiều người hơn chị tưởng.
Tôi đọc thư xong, ngồi yên rất lâu.
Tôi không thấy mình vĩ đại.
Tôi chỉ thấy những điều mình từng trải qua không hoàn toàn vô nghĩa.
Tôi gấp thư lại, đặt vào ngăn kéo.
Sau đó, tôi lấy một tờ giấy mới, viết thư trả lời.
Tôi hỏi thăm sức khỏe của mẹ, hỏi việc học của em trai, rồi kể rằng mình đang làm việc tốt, có thể tự lo cho cuộc sống.
Tôi không hứa sẽ trở về vào một ngày cụ thể.
Tôi cũng không từ chối.
Tôi viết:
Em hãy học cách tự quyết định cuộc đời mình. Đừng dùng những điều chị đã trải qua làm lý do để ghét cha mẹ, nhưng cũng đừng vì cha mẹ mà từ bỏ điều em thật sự muốn.
Nếu một ngày em lập gia đình, hãy nhớ rằng người sống cùng em không phải món nợ, không phải tài sản, cũng không phải công cụ để em chứng minh mình thành công.
Hãy đối xử với họ như một người có quyền lựa chọn.
Tôi gửi thư đi.
Ngoài cửa sổ, nắng chiều rơi trên những mái nhà.
Tôi ngồi xuống bàn, mở cuốn sổ ghi chép công việc.
Ngày mai còn rất nhiều việc phải làm.
Một chuyến hàng mới sẽ đến.
Hai nhân viên mới cần được hướng dẫn.
Thẩm Tố Nghi muốn mở thêm một gian kho.
Còn tôi đang cân nhắc việc học thêm về quản lý thương mại để có thể tự mở cửa hàng trong vài năm tới.
Cuộc sống của tôi không phải lúc nào cũng dễ dàng.
Tôi vẫn có những ngày mệt mỏi, vẫn có lúc nhớ nhà, vẫn có những đêm tự hỏi liệu mình đã quá cứng rắn với mẹ hay chưa.
Nhưng tôi không còn phải sống trong nỗi sợ rằng chỉ cần làm phật lòng ai đó, mình sẽ bị ép gả đi, bị tước mất tiền công hoặc bị khóa cửa trong căn phòng nhỏ.
Tôi có thể sai.
Có thể thay đổi quyết định.
Có thể bắt đầu lại.
Đó là điều tôi từng muốn nhất.
Và bây giờ, tôi đã có nó.
Ba năm sau ngày rời Hòe Khê, tôi mở cửa hàng đầu tiên của riêng mình.
Cửa hàng không lớn, chỉ có một gian mặt phố và một kho nhỏ phía sau. Tôi đặt tên nó là Đường Xa.
Không phải vì tôi muốn nhắc nhở mình đã đi xa đến đâu.
Mà vì tôi muốn những người bước vào đây hiểu rằng cuộc đời không chỉ có một con đường.
Tôi thuê bốn nhân viên, trong đó có hai cô gái từng rời quê để tìm việc.
Tôi trả tiền công đúng hạn, ghi rõ thỏa thuận, không giữ giấy tờ của người làm thuê và không yêu cầu ai phải ở lại nếu họ muốn nghỉ việc.
Đối với tôi, những điều ấy rất bình thường.
Nhưng với một số người, đó lại là lần đầu tiên họ được làm việc mà không phải lo sợ bị giữ tiền hoặc bị ép buộc.
Tôi cũng tiếp tục duy trì Sổ Đường Ra.
Mỗi khi gặp một người cần giúp đỡ, tôi sẽ hướng dẫn họ những bước đầu tiên. Nếu họ muốn rời quê, tôi giúp họ tìm việc và nơi ở. Nếu họ muốn ở lại nhưng cần bảo vệ quyền lợi, tôi chỉ cho họ cách ghi chép tiền công, giữ giấy tờ và tìm người có thẩm quyền.
Tôi không bao giờ quyết định thay họ.
Có một cô gái tên Từ Mạn, mười bảy tuổi, từng đến tìm tôi.
Cô bé nói cha mẹ muốn gả mình cho một gia đình ở thôn bên cạnh để đổi lấy tiền trả nợ.
Cô bé hỏi:
“Chị Chiêu Dã, em có nên bỏ trốn không?”
Tôi không trả lời ngay.
Tôi hỏi:
“Em muốn gì?”
Cô bé ngẩn người.
Sau đó, cô bé bật khóc.
“Em muốn học nghề. Em muốn kiếm tiền. Em muốn tự quyết định mình sẽ kết hôn với ai.”
Tôi gật đầu.
“Vậy chúng ta hãy tìm cách để em thực hiện những điều ấy an toàn nhất có thể.”
Tôi giúp cô bé liên hệ với một trường dạy nghề, tìm hiểu thủ tục đăng ký, chuẩn bị giấy tờ và tính toán chi phí.
Chúng tôi cũng xác định những người có thể hỗ trợ cô bé nếu gia đình gây áp lực.
Cuối cùng, Từ Mạn không cần phải bỏ trốn trong đêm.
Cô bé rời quê bằng một chuyến xe hợp pháp, có giấy tờ đầy đủ, có nơi ở và công việc bán thời gian đã được xác nhận.
Ngày cô bé lên đường, tôi tiễn đến cổng.
Cô bé quay lại hỏi:
“Chị, em có phải là người con gái bất hiếu không?”
Tôi nhìn cô bé.
“Em đã làm gì sai với người khác?”
Cô bé lắc đầu.
“Vậy tại sao em phải tự nhận mình có tội chỉ vì em muốn sống cuộc đời của mình?”
Cô bé cúi đầu, lau nước mắt.
Tôi đưa cho cô bé một cuốn Sổ Đường Ra mới.
“Đừng để nỗi sợ quyết định thay em. Nhưng cũng đừng hành động chỉ vì tức giận. Hãy chuẩn bị kỹ, giữ giấy tờ, học cách tự nuôi sống mình và tìm những người có thể giúp em khi cần.”
Cô bé ôm cuốn sổ, gật đầu thật mạnh.
Tôi nhìn chiếc xe chở cô bé rời đi.
Trong khoảnh khắc ấy, tôi chợt nhớ đến mình của ba năm trước.
Một cô gái mười tám tuổi, ngồi trong chiếc xe chở vải, chỉ có mười bảy đồng bạc và một tấm bản đồ tự vẽ.
Tôi đã từng nghĩ chỉ cần chạy khỏi Hòe Khê là đủ.
Nhưng sau đó, tôi hiểu rằng rời khỏi một nơi chỉ là bước đầu tiên.
Muốn sống tự do, phải học cách tự nuôi sống mình, hiểu quyền lợi của mình và không để người khác dùng tình cảm hay nỗi sợ để buộc mình quay lại.
Tự do không phải một món quà ai đó ban cho.
Nó là cuộc sống mà ta từng bước xây dựng bằng những lựa chọn của chính mình.
Mùa thu năm ấy, tôi nhận được một bức thư từ mẹ.
Bà viết rằng muốn đến Bạch Sa thăm tôi.
Tôi đọc thư, suy nghĩ rất lâu rồi trả lời rằng bà có thể đến vào tháng sau.
Tôi không biết cuộc gặp sẽ diễn ra thế nào.
Có thể chúng tôi sẽ khóc.
Có thể chúng tôi sẽ im lặng.
Có thể mẹ sẽ muốn nhắc lại những chuyện cũ, còn tôi vẫn chưa thể tha thứ hoàn toàn.
Nhưng lần này, tôi không sợ.
Bởi vì nếu cuộc gặp khiến tôi đau lòng, tôi có thể kết thúc nó.
Nếu mẹ tôn trọng tôi, chúng tôi có thể tiếp tục gặp nhau.
Tôi không cần phải quyết định trước rằng mình sẽ tha thứ hay không.
Tôi có quyền để mọi thứ diễn ra theo cách phù hợp với bản thân.
Ngày mẹ đến, tôi đón bà ở cổng thành.
Bà mặc bộ quần áo mới, tóc b/úi gọn, trên tay cầm một giỏ bánh.
Khi nhìn thấy tôi, bà đứng khựng lại.
“Chiêu Dã.”
Tôi bước đến.
“Mẹ.”
Bà nhìn cửa hàng phía sau tôi, rồi nhìn những người làm đang chuyển hàng.
“Đây là cửa hàng của con sao?”
“Vâng.”
Bà gật đầu, mắt đỏ hoe.
“Con giỏi thật.”
Tôi không biết phải trả lời thế nào.
Chúng tôi đi vào cửa hàng, ngồi trong phòng nhỏ phía sau.
Mẹ kể rằng bà đã tự kiếm được tiền từ việc bán bánh, không còn phải xin cha từng đồng để mua đồ dùng.
Bà cũng nói rằng từ ngày tôi rời đi, bà đã nhiều lần nghĩ đến việc nếu ngày ấy mình lên tiếng, có lẽ mọi chuyện đã khác.
Tôi lắng nghe.
Bà không yêu cầu tôi trở về.
Không yêu cầu tôi gửi thêm tiền.
Không nhắc đến chuyện phải tha thứ.
Bà chỉ hỏi tôi sống có mệt không, có ăn uống đầy đủ không, công việc có thuận lợi không.
Những câu hỏi bình thường ấy khiến tôi thấy lòng mình mềm đi.
Đến chiều, mẹ đứng trước cửa hàng, chuẩn bị trở về nhà trọ.
Bà quay lại hỏi:
“Chiêu Dã, mẹ có thể đến thăm con lần nữa không?”
Tôi gật đầu.
“Có thể.”
Bà mỉm cười.
Tôi không nói rằng mọi chuyện đã hoàn toàn ổn.
Nhưng tôi nghĩ, có lẽ chúng tôi đã bắt đầu tìm được một cách khác để làm mẹ con.
Không phải bằng sự hy sinh một chiều.
Không phải bằng nỗi sợ.
Mà bằng sự tôn trọng và những lựa chọn tự nguyện.
Đó chưa phải một kết thúc hoàn hảo.
Nhưng nó là một khởi đầu tốt.