Vầng dương nhô cao soi rọi khắp từng tán cây kẽ lá nơi núi rừng. Từng tia nắng ban mai xuyên qua cành lá, vương rắc những bóng nắng loang lổ. Vạt nắng in hình trên phiến đá nhẵn thín, vạt khác lại nhảy nhót như bọt nước trên những ngọn cỏ xanh, và đọng lại trên vạt tóc mềm mại của những thiếu nữ sơn cước.
Nguyễn Khiết cùng vài người bạn đồng trang lứa đang mải miết nhặt củi khô trong rừng. Củi nhặt được mỗi người xếp thành một đống riêng, thi nhau xem ai nhặt được nhiều hơn. Thu gom xong xuôi, họ dùng dây thừng gai buộc c.h.ặ.t lại, vác lên lưng trở về nhà.
Những cô thiếu nữ lưng cõng bó củi nặng trĩu, vừa bước đi trên đường núi, vừa hòa giọng ca vang một khúc sơn ca để xua tan mệt nhọc.
Sinh trưởng trong một góc nhỏ bé của đất trời, trong lòng họ không vướng bận những muộn phiền hay âu lo sâu xa, cũng không ấp ủ những ước vọng xa vời. Ngày ngày chỉ mong có đủ bữa ăn no bụng, dịp lễ tết thỉnh thoảng được nếm một chút vị ngọt hay miếng thịt, đối với họ đó đã là niềm hạnh phúc lớn lao.
Sống một cuộc đời giản đơn, không nhiều tham vọng, thực ra lại dễ dàng cảm nhận được sự thỏa mãn và niềm vui tươi.
Tuy nhiên, niềm vui dung dị ấy cũng rất dễ dàng bị tước đoạt.
Nguyễn Khiết vác bó củi hớn hở bước về đến cửa nhà. Còn chưa kịp bước qua bậc cửa, nụ cười trên môi cô bé đã vụt tắt khi chạm mặt mẹ mình - Tôn Tiểu Tuệ.
Từ khi cô bé mới lọt lòng, người mẹ này dường như không bao giờ muốn thấy cô bé được vui vẻ.
Hễ cô bé mỉm cười, Tôn Tiểu Tuệ luôn có cách biến niềm vui ấy thành nỗi buồn tủi.
Nguyễn Khiết định vờ như không thấy, nhưng Tôn Tiểu Tuệ đã cất tiếng gọi giật lại.
Nghe thấy giọng nói, Nguyễn Khiết buộc phải dừng chân trước cửa nhà phụ, nhưng cô bé không ngoảnh đầu lại, cũng không nói một lời.
Tôn Tiểu Tuệ lao thẳng đến phía sau, đưa tay chộp lấy vai Nguyễn Khiết, dùng sức kéo mạnh khiến cô bé phải xoay người lại.
Trong số ba đứa con, Tôn Tiểu Tuệ chán ghét nhất là Nguyễn Khiết. Tối qua sai bảo không được, bà ta càng sinh lòng bất mãn với cô bé, ngọn lửa giận kìm nén bỗng bùng lên, bà ta lớn tiếng mắng mỏ: "Mày mù rồi à? Không nhìn thấy tao sao?"
Nguyễn Khiết cúi gằm mặt, c.ắ.n c.h.ặ.t môi, vẫn kiên quyết không hé răng.
Thấy thái độ cam chịu ấy, Tôn Tiểu Tuệ chỉ hận không thể giáng cho cô bé hai cái tát để xả cục tức. Nhưng bà ta kìm lại cơn thịnh nộ, không đ.á.n.h vào mặt Nguyễn Khiết, mà vươn tay giật lấy sợi dây thừng buộc củi trên vai cô bé.
Nhận ra ý đồ của mẹ, Nguyễn Khiết vội vàng thu vai lùi lại một bước để tránh né.
Cô bé nhìn Tôn Tiểu Tuệ, nói: "Đây là củi con nhặt."
Tôn Tiểu Tuệ trừng mắt quát tháo: "Thì sao? Củi mày nhặt thì sao? Tối qua tao sai mày nhóm lửa mày dám cãi lời, tao còn chưa tính sổ với mày đâu! Mày đừng có quên tao là mẹ mày, là người rứt ruột đẻ ra mày!"
Nói rồi, bà ta tiếp tục xông tới giật lấy sợi dây thừng gai, nắm c.h.ặ.t vai cô bé hất mạnh bó củi xuống khỏi lưng.
Nguyễn Khiết cố gắng phản kháng nhưng sức lực yếu ớt không thể đọ lại. Bám c.h.ặ.t lấy một đầu dây thừng, hốc mắt cô bé dần đỏ hoe.
Cô bé giữ khư khư sợi dây, nước mắt chực trào, vẫn bướng bỉnh lặp lại: "Đây là củi con nhặt."
Tôn Tiểu Tuệ đối với Nguyễn Khiết không có lấy một chút kiên nhẫn. Bà ta gạt mạnh tay Nguyễn Khiết, xô mạnh khiến cô bé suýt nữa ngã nhào xuống đất.
Gạt được Nguyễn Khiết ra, Tôn Tiểu Tuệ nhấc bó củi đi về phía túp lều tranh nhỏ, vừa đi vừa mắng nhiếc: "Nha đầu c.h.ế.t tiệt, lương tâm mày bị ch.ó tha rồi, cái thứ ăn cháo đá bát, uổng công tao mang nặng đẻ đau sinh ra mày!"
Nguyễn Khiết loạng choạng đứng vững, tránh bị vấp ngã. Trông thấy Tôn Tiểu Tuệ mang bó củi mình khổ công nhặt cất vào trong căn bếp mới xây, bả vai đau nhức vì bị xô đẩy, lòng bàn tay cũng bị dây thừng siết đỏ rát. Sự tủi thân trào dâng mạnh mẽ, cô bé mím môi, những giọt nước mắt lặng lẽ tuôn rơi.
Cô bé không khóc thành tiếng, chỉ khẽ sụt sịt, rồi dùng ống tay áo lau khô nước mắt.
Tôn Tiểu Tuệ cất củi vào trong bếp nhỏ, lại quay ngược ra gian chính, vừa đi vừa ra lệnh: "Từ nay đi nhặt củi về phải để hết vào cái bếp nhỏ này, nếu mày còn ăn cháo đá bát, không biết điều, tao sẽ cho mày biết tay!"
Thường ngày, nguyên liệu để đốt bếp bao gồm rơm rạ, thân lúa mì hoặc lõi ngô. Tuy nhiên, những thứ đó không bắt lửa tốt bằng củi khô nhặt trong rừng. Củi rừng cháy đượm, nấu thức ăn thơm ngon hơn, lại còn đỡ mất công nhóm lửa.
Bà ta lại nhấn mạnh: "Còn nữa, rau lợn cắt về, nấu cám lợn, băm thức ăn cho gà, tất cả đều phải ưu tiên nhà mình trước. Lợn nhà mà không béo, gà không chịu đẻ trứng, tao sẽ không để yên cho mày đâu!"
Nguyễn Khiết im lặng, quệt nước mắt toan quay bước, lại nghe thấy tiếng Tôn Tiểu Tuệ gọi giật lại.