Nơi đây không còn những người họ thương yêu, chỉ còn lại những ký ức về quãng thời gian họ từng chung sống.
Nguyễn Khê không ghé thăm Nguyễn Trường Quý và Tôn Tiểu Tuệ. Cô cùng Lăng Hào đến ngay trụ sở đội sản xuất Kim Quan để gặp Bí thư Vương, xác nhận việc di dời và ký hợp đồng bồi thường.
Khoản bồi thường tuy khiêm tốn vì khu đất này sẽ được trả lại cho rừng núi chứ không dùng để phát triển.
Hôm sau, hai người dành trọn một ngày dạo quanh đồi núi, vui vẻ chào hỏi những người quen cũ. Do nhiều người đã chuyển đi hoặc lên thành phố làm ăn, số người còn ở lại làng không còn nhiều.
Nguyễn Khê và Lăng Hào lưu giữ lại những hình ảnh thân thuộc: những ngôi nhà cũ tỏa khói lam chiều, những thửa ruộng bậc thang chín vàng, những chú trâu già đủng đỉnh, đồi cỏ xanh mướt nơi từng chăn lợn, và cả những ngôi nhà sàn lụp xụp...
Thời gian có hạn, họ chỉ có một ngày để thăm lại những góc quen thuộc, chụp ảnh và viếng thăm ông thợ may già cùng chú ch.ó Đại Mễ.
Ngày khởi hành, Nguyễn Khê nhờ hai người dân làng giúp cô khiêng đồ xuống núi.
Cô mang theo một kỷ vật quý giá - chiếc máy may cũ của ông thợ may.
Trong lúc chiếc máy may được đưa xuống núi, Nguyễn Khê không ngừng ngoái nhìn lại. Trong đầu cô hiện lên một hình ảnh quen thuộc:
Ông thợ may ngồi trên chiếc kiệu, thong dong hút t.h.u.ố.c, còn cô với hai b.í.m tóc đen nhánh, đeo cặp sách nhỏ, bước đi theo sát chiếc kiệu trên con đường mòn.
Nếu tình cờ gặp ai đó, họ sẽ vui vẻ chào: "Cô thợ may nhỏ, lại theo thầy đi may đồ à?"
Theo sau chiếc máy may chậm rãi xuống núi, tiệm may trong tầm mắt ngày một nhỏ dần, cho đến khi khuất bóng hoàn toàn. Nghĩ đến viễn cảnh chẳng bao lâu nữa, nơi này sẽ cùng những nếp nhà khác sụp đổ, bị san phẳng và vĩnh viễn tan biến giữa chốn rừng thiêng nước độc, cõi lòng Nguyễn Khê không khỏi trào dâng một nỗi trống trải khó tả.
Thế nhưng, cô nhanh ch.óng lấy lại bình tĩnh, hít sâu vài hơi để xua đi cảm xúc, rồi quay sang bắt chuyện với hai người đàn ông trung niên đang khệ nệ khiêng chiếc máy may: "Hai chú không đi làm ăn xa sao ạ?"
Người đàn ông đi phía sau đáp lời: "Có chứ cháu, thời buổi này nông dân mà không đi làm ăn xa thì chỉ có nước cạp đất mà ăn. Trên thành phố đang rầm rộ xây dựng, đám thanh niên trai tráng trong làng đều đổ xô đi cả rồi, thà ra ngoài bốc vác, khuân đá còn hơn là c.h.ế.t dí ở nhà. Đợt này có thông báo di dời, người già trẻ nhỏ ở nhà xoay xở không nổi nên bọn chú mới đành phải về giúp một tay đấy chứ."
Nhắc đến chuyện di dời, Nguyễn Khê trầm ngâm: "Chuyển đi cũng tốt chú ạ, ít nhất thì tụi nhỏ cũng có điều kiện đến trường."
Vùng núi non hiểm trở, giao thông chia cắt, đường sá không thông thương thì kinh tế mãi chẳng ngóc đầu lên nổi. Giờ đây, lớp trẻ lần lượt bỏ làng đi làm thuê kiếm sống, trường học trên núi thiếu vắng giáo viên, cơ sở vật chất lại xập xệ, lũ trẻ đành chịu cảnh thất học.
Người đàn ông gánh vác phía trước thở dài: "Đi ra ngoài thì được cái này mất cái kia, cuộc sống cũng tiện nghi hơn hẳn. Nhưng mà cháu xem, ai cũng sinh ra và lớn lên ở cái mảnh đất này, gốc gác cội nguồn đều ở đây cả, bảo đi sao mà đành lòng. Thôn vận động rát họng cả nửa năm trời, đến giờ cũng chỉ lác đác vài hộ gật đầu đồng ý dời đi, còn lại đa phần đều kiên quyết bám trụ."
Đó là cái tư tưởng thâm căn cố đế ăn sâu vào m.á.u thịt của biết bao thế hệ người dân quê, nhất là những người lớn tuổi. Họ thà chôn vùi cuộc đời bên mảnh đất quê hương, gắn bó với nếp nhà đã truyền lại qua bao đời cho đến lúc nhắm mắt xuôi tay, chứ nhất quyết không chịu rời đi.
Chỉ đến những năm gần đây, khi cánh cửa mở cửa được hé mở, cơ hội kiếm tiền ngày một nhiều, lớp thanh niên bị dòng xoáy mưu sinh hối thúc mới lần lượt cất bước tha hương, tìm đến những miền đất hứa để kiếm tiền gửi về nuôi gia đình.
Nguyễn Khê khẽ thở dài: "Nhưng rồi cũng phải bước ra ngoài thôi ạ."
Dẫu có luyến tiếc đến mấy, cũng chẳng thể cưỡng lại dòng chảy của thời đại.
Hai người đàn ông khệ nệ khiêng chiếc máy may xuống tận thị trấn. Nguyễn Khê thanh toán tiền công sòng phẳng, lại còn hào phóng mời họ một bữa cơm nóng hổi, gửi lời cảm ơn rối rít rồi mới để họ ra về.
Chặng đường leo núi xuống đèo quả thực vắt kiệt sức lực. Về đến thị trấn, Nguyễn Khê và Lăng Hào không lập tức ra ga tàu mà quyết định tá túc lại nhà khách thêm một đêm để dưỡng sức. Tiện thể, hai vợ chồng mua chút quà cáp ghé thăm gia đình Tiền Xuyến.
Những năm qua, tuy Nguyễn Khê bận rộn không có dịp về thăm, nhưng vợ chồng Nguyễn Trường Sinh và Tiền Xuyến vẫn tranh thủ sắp xếp thời gian về quê thăm hỏi bố mẹ vợ.
Tiền Xuyến có một người anh trai, sau khi xuất ngũ thì xin được một chân công chức nhà nước ở huyện, bát cơm sắt vững chắc, lại gần nhà nên việc đi lại thăm nom cũng thường xuyên hơn.