Ngày hai mươi tháng hai, sáng sớm. Thủy khẩu, phía nam sông Tào.
Gió sông đầu xuân cuốn theo hơi nước, thổi lao xao đám lau khô vàng dọc bờ. Bùi Chiếu đứng trên mô đất cao bên bờ sông, nhìn xuống dòng nước đục ngầu đang cuộn chảy.
Đêm qua, lớp bùn nông trên bề mặt đã được khơi thông. Nhưng khi nước sông rút đi một lớp cát bùn, lòng sông lộ ra vẫn chưa đạt độ sâu thông hành. Dưới mặt nước, thấp thoáng vài khối đen nâu sẫm khổng lồ, chặn đứt lối đi vốn đã hẹp.
Lão Trần, đầu thợ, lau vệt bùn trên mặt, lội từ vùng nước sâu ngang hông lên bờ, đi đến trước mặt Bùi Chiếu.
"Đô thống, chỗ này thật không phải chỉ moi bùn là xong." Lão Trần lạnh đến môi tím, chỉ vào xoáy nước ẩn dưới mặt sông, "Huynh đệ dò nước vừa xuống mò rõ rồi. Một đoạn đập đá cũ sập xuống sông năm xưa, lẫn với mười mấy cây gỗ chìm to lớn bị nước cuốn từ thượng du về, đều kẹt cứng ở cửa nước này, c.ắ.n c.h.ặ.t vào đá. Mười hai chiếc thuyền vận lớn của nhà La mớn nước sâu, nếu cố xông qua, cọc ngầm dưới đáy ắt sẽ x.é to.ạc đáy thuyền. Trong tay lại chẳng còn đủ vật liệu khô để vá thuyền, không thể mạo hiểm."
"Dưới nước không thể dùng cưa?" Bùi Chiếu nhìn đám cọc ngầm như lông nhím, chân mày nhíu c.h.ặ.t.
"Nước xuân quá lạnh, dòng chảy dưới đáy gấp." Lão Trần lắc đầu, "Người lặn xuống căn bản không dùng được sức, không đợi được bao lâu đã phải đổi lên. Cách duy nhất là dùng dây gai thô buộc gỗ chìm dưới nước, đóng cọc gỗ ở hai bên bờ để dựng tời, kéo cả bùn lẫn gỗ ra. Việc này cực kỳ tốn nhân lực, kéo gỗ ít nhất ba ngày, đá vụn còn lại, thử nước còn phải tính thêm thời gian."
Ba ngày.
Bùi Chiếu tính toán thời gian trong lòng. Theo kỳ hạn đêm mười bốn tháng hai đã bàn với Triệu Hành, đợt thuyền lương đầu tiên vốn định ngày hai mươi bốn vào thành. Kéo gỗ, dọn đá vụn, lại thử nước vạch đường, phải chừa thêm vài ngày sau. Bùi Chiếu hỏi qua từng công đoạn, kỳ hạn thuyền lương đầu tiên cập thành chỉ có thể lùi đến ngày hai mươi bảy.
Đúng lúc này, một đô úy được phái từ doanh phòng thủ phía đông đến truyền lời, giẫm bùn lội lên cao địa, vào thẳng vấn đề: "Bùi đô thống, chủ tướng doanh đông lệnh cho ty chức đến hỏi, một ngàn bộ tốt hành dinh điều đến hộ vận sáng nay, hôm nay khi nào về đơn vị? Kỵ tuần của Lương quân mấy ngày nay dò xét phía bắc rất chăm, phòng tuyến doanh đông bỗng thiếu một ngàn người, khoảng trống trong tuần phòng quá lớn. Chủ tướng nói, ít nhất cũng phải thả năm trăm người về trước."
Tào Nghiễm đi theo sau cũng ghé lại, xoa đôi tay đông cứng, hạ giọng báo thêm một nút c.h.ế.t khác: "Đô thống, cho dù có thể giữ người lại, lương thực cũng không kịp nữa. Ba ngàn thạch công lương phát mấy ngày trước là làm sổ theo kỳ hạn ngày hai mươi bốn. Nay các doanh tính kỹ, chỉ đủ ăn năm ngày. Nếu kéo đến ngày hai mươi bảy, ba ngày thiếu hụt ở giữa lấy gì lấp?"
Nạo vét cần người, nhưng phòng tuyến cũng không thể để trống. Bốn ngàn thạch dự trữ nam di trong Thái thương nếu không có minh chiếu của trung khu nhất định không được động; năm trăm thạch cứu tế doanh lưu dân thành tây xin phát còn đang xác minh danh sách, cũng không trông cậy được.
Bùi Chiếu nhìn xoáy nước trên sông, nói với lão Trần: "Từ một ngàn bộ tốt này điều ba trăm người cho ngươi lên tời. Gấp rút dọn sạch chướng ngại, mỗi ngày báo tiến độ về."
"Bùi đô thống!" Đô úy doanh đông sốt ruột, "Một ngàn người này giữ lại ở bờ sông, vậy phòng tuyến doanh đông phải thủ thế nào?"
"Đường thủy không thông, lương không vào, cửa đông dù đứng đầy người cũng không thủ nổi." Bùi Chiếu quay người, nhìn thẳng tên đô úy, "Ngươi về bẩm báo chủ tướng, đem ca tuần đêm từ ba ca gộp thành hai ca. Nếu nhân tay thật sự xoay không nổi, rút hai trăm người từ hỏa đầu quân và phụ binh lưu thủ phía sau hành dinh, đưa lên tường thành đứng gác, tạm thời làm ra thanh thế, dùng họ thay vị trí canh gác tạm thời, để chính tốt có thể rút ra bổ sung vào các ca tuần đêm còn thiếu. Một ngàn bộ tốt hộ vận này, trước khi nhổ xong gỗ phải đóng đinh ở bờ sông."
Đô úy biết quân lệnh như núi, hơn nữa đường lương là huyệt c.h.ế.t nắm mạch sống của tất cả, chỉ có thể trùng trùng ôm quyền, quay người sải bước rời đi.
Đuổi người doanh đông đi, Bùi Chiếu quay sang Tào Nghiễm, tính toán khoản thiếu hụt lương thực: "Số lương còn lại trong tay phải từ năm ngày cầm cự đến tám ngày, dù toàn quân chia đều cắt giảm khẩu phần, cũng tuyệt đối không đủ dùng đến cuối tháng. Truyền lệnh các doanh, định lại khẩu phần."
Tào Nghiễm lấy than b.út và thẻ gỗ ra ghi.
"Dân phu nạo vét làm việc nặng bên nước, binh tốt lên tời, và quân thủ một tuyến trên tường thành, ngày phát giảm một thành. Quân tải nặng doanh sau, tạp dịch nội vụ và doanh thương nhẹ, ngày phát giảm ba thành. Phái người còn đi được xuống sông thả lưới bắt cá, vào rừng khuất gió đào dã hư bạch và măng xuân, đều trộn vào cháo."
Tào Nghiễm ghi xong mệnh lệnh, lộ vẻ khó xử: "Đô thống, giảm như vậy cũng chỉ cầm cự thêm được hai ngày. Đến ngày hai mươi sáu, đại doanh vẫn phải đứt bữa."
"Thuyền lương lớn dự bị ở cảng chính Thanh Phố không được động, nhưng La Tố trong tay còn mười chiếc thuyền nhỏ mượn dùng mớn nước rất cạn." Bùi Chiếu chỉ về hướng cảng chính hạ du, "Điều mười chiếc thuyền nhỏ này, từ ngày mai, mỗi ngày từ thuyền lớn ở cảng chính dỡ sáu mươi thạch gạo lứt, theo vùng nước cạn vòng qua đám cọc ngầm này, tiếp sức vận đến thủy khẩu ngoại phòng. Cập bờ rồi, phụ binh dùng xe đẩy một bánh theo lối ván dọc bờ sông chia đợt đẩy về đại doanh. Sáu mươi thạch này như muối bỏ biển, tốn công tốn sức, nhưng trộn rau dại có thể giữ mạng doanh sau. Tuyệt đối không được tự ý mở số lương thực dự trữ cuối cùng còn phong tồn trong Thái thương."
Ngay lập tức, Bùi Chiếu trở về trung quân trướng viết quân báo. Hắn đem việc nạo vét gặp trở ngại, đợt thuyền lương đầu tiên hoãn đến ngày hai mươi bảy vào thành, điều chỉnh lưu thủ phòng đông, và sắp xếp việc vận chuyển và cắt giảm khẩu phần, phái khoái mã đưa vào cung trình báo.
Ngày hai mươi mốt đến hai mươi hai tháng hai, bờ sông lầy biến thành chiến trường giằng co.
Tiếng hò trầm đục và tiếng tời kẽo kẹt vang từ sáng đến tối. Hơn hai trăm binh tốt và thuyền công giỏi bơi thay phiên xuống nước, mò mẫm trong dòng nước lạnh buốt, buộc dây gai thô cỡ cổ tay lên cọc ngầm dưới nước. Trên bờ chia ba trăm bộ tốt và một phần dân phu, chia thành bốn hàng ra sức đẩy tời.
Khẩu phần hành dinh đã giảm và việc chu chuyển đã thi hành. Mỗi sáng sớm, thuyền nhỏ chở đầy bao lương tránh cọc ngầm cập vào bãi cạn hạ du. Mấy trăm phụ binh vác bao gai, xếp thành hàng dài trên lối ván lầy lội, gian nan bước đi, đem lương tiếp vận từng bao từng bao vác về đại doanh. Người làm việc bên nước miễn cưỡng ăn cơm gạo lứt đã giảm một thành, sáu mươi thạch lương vận chuyển mỗi ngày trở thành chút lương thực cuối cùng giúp ổn định lòng quân.
Trong đội đẩy tời, có một trường thương binh tên Trình Tam. Hắn là mấy ngày trước vừa được điều từ tiền quân đến hộ vận. Ngày hai mươi hai phát cơm trưa, Bùi Chiếu tuần tra bên sông, thấy Trình Tam đang ngồi xổm dưới gờ đất khuất gió, bưng bát vỡ xới cơm gạo lứt trộn dã hư bạch.
Hắn ăn quá vội, bị cám gạo thô sặc đến ho liên tục. Một lão binh bên cạnh đưa nước cho hắn, thuận miệng mắng: "Vội gì, đợi hai ngày nữa thuyền lớn vào, lão t.ử mời ngươi ăn gạo trắng nguyên chất."
Trình Tam thuận khí, lấy mu bàn tay lau miệng, cười toe: "Ta nhớ lời ngươi rồi đấy. Vợ ta còn ở doanh lưu dân thành tây, không biết triều đình phát cứu tế chưa. Đợi thuyền lương đến, ta tính xem có thể lấy quân hướng của ta đổi nửa bao bột, nhờ người mang cho nàng. Nghe nói thành tây gần đây ngay cả rễ cỏ cũng đào sạch rồi."
Bùi Chiếu đi qua phía trên gờ đất, nghe được những lời này. Hắn không dừng bước, tiếp tục đi tuần phòng tuyến.
Ngày hai mươi ba tháng hai, buổi chiều.
Đây là ngày thứ tư dọn chướng ngại. Mười chiếc thuyền nhỏ đã dỡ xong bao lương tiếp tế sáng nay, quay về thủy khẩu chờ lệnh. Cây gỗ chìm to nhất đã được kéo ra khỏi mặt nước hơn nửa. Trước tời trên bờ, mấy trăm dân phu và bộ tốt đang c.ắ.n răng đẩy cần gỗ. Trình Tam cũng ở trong đó, vai ghì c.h.ặ.t vào thanh đẩy, mặt đỏ bừng.
Sâu trong đám lau rộng lớn phía tây bắc, bỗng nhiên kinh động một đàn chim nước lớn. Chúng vỗ cánh, hỗn loạn bay lên giữa không.
Bùi Chiếu đang đứng bên bờ kiểm tra gỗ chìm vừa kéo lên, nhạy bén bắt được tiếng rung nhẹ nhưng dày đặc trên đất bùn. Đó là tiếng vó ngựa đè lên đất đông cứng.
"Địch tập — phòng tuyến tiến lên! Kết trận!"
Tiếng quát của Bùi Chiếu và tiếng tù và trâu ch.ói tai đồng thời x.é to.ạc sự trầm mặc bên sông.
Hơn một trăm kỵ binh nhẹ Lương quân xông ra từ đất khô phía sau bãi cạn. Chúng không đ.á.n.h bất kỳ cờ hiệu nào, rõ ràng là một đám kỵ tuần nhỏ thăm dò phòng thủ đường thủy, quấy nhiễu nạo vét.
"Yểm hộ người dưới nước lên bờ! Tất cả dân phu lui vào hào! Bộ tốt hộ vận, giơ khiên!" Tào Nghiễm rút hoành đao gầm lên.
Ngoài ba trăm người bên nước và trên tời, cùng bốn mươi nỏ thủ chuẩn bị lên thuyền, sáu trăm sáu mươi bộ tốt cảnh giới trên bờ nhanh ch.óng dàn thành hai đạo tường khiên hình bán nguyệt giữa đất bùn và doanh địa phía sau. Trường thương thò ra từ khe khiên, tạo thành phòng tuyến.
Dân phu làm việc ở vùng nước cạn và vận hành tời hoảng loạn ném đồ xuống, lăn lộn bò về phía hào sau trận khiên.
Đám kỵ tuần Lương quân đều là những tay giàu kinh nghiệm, không xông thẳng vào trận trường thương. Chúng dựa vào thế xung phong của chiến mã, chạy vụt qua dọc bờ sông, cách trận khiên bốn mươi bước kéo cung, b.ắ.n mưa tên dày đặc về phía người đang rút và mặt sông.
Một tràng tiếng trầm đục, phần lớn mũi tên bị khiên gỗ chặn. Nhưng vẫn có tên lạc vượt qua tường khiên, cắm vào đám người hoảng loạn.
Trình Tam chạy chậm một chút. Hắn vốn đã sắp xông đến bờ hào, nhưng vì quay đầu nhìn sợi dây gai thô còn căng trên tời, chân trượt, ngã vào bùn nước.
Một mũi tên lạc từ trên cao rơi xuống, xuyên qua giáp da mỏng, cắm vào lưng. Thân thể Trình Tam đột ngột cứng lại, nặng nề đập xuống bùn, ngón tay cố vô ích vươn về phía trước, rồi không động nữa.
Bùi Chiếu nhìn mặt sông, hạ lệnh phản kích: "Nỏ thủ, lên thuyền! Từ sườn áp chế!"
Mười chiếc thuyền nhỏ mớn nước rất cạn nhanh ch.óng được đẩy rời bờ. Bốn mươi cung nỏ thủ phục sau mạn thuyền, mượn sự linh hoạt của thuyền nhỏ trên mặt nước, tránh che khuất của lau trên bờ, vòng ra sườn kỵ tuần.
"Bắn!"
Theo hiệu lệnh của đội chính trên thuyền nhỏ, mũi nỏ nặng mang tiếng rít lao thẳng vào kỵ tuần trên bờ.
Trên mặt nước và ven bờ nhanh ch.óng hình thành một cuộc giằng co ngắn ngủi. Mặt nước không chút che chắn, sức xuyên giáp của nỏ mạnh hơn nhiều so với cung nhẹ của kỵ tuần. Khoảng cách chưa đến ba mươi bước, vài tiếng ngựa hí thê lương vang lên, bảy tám kỵ binh Lương quân bị ghim cả người lẫn ngựa xuống đất bùn.
Bách phu trưởng dẫn đội Lương quân thấy mặt nước có nỏ mạnh phòng thủ, hơn nữa trận khiên trên bờ đã che chở phần lớn người nạo vét, sau ba lượt b.ắ.n thăm dò, dứt khoát thổi còi xương. Kỵ binh còn lại nhanh ch.óng quay đầu ngựa, lui về sâu trong lau.
Giao chiến kéo dài chưa đến một tuần hương.
"Đô thống, có phái người theo lau đuổi một đoạn không?" Tào Nghiễm nhìn bụi khói xa dần, nắm c.h.ặ.t hoành đao.
"Không cần." Bùi Chiếu nhìn mặt sông, "Tướng lệnh là cậy hiểm trở chặn địch, khi cần thiết giao chiến, nghiêm cấm tự ý truy kích. Trong lau tình hình không rõ, bộ kỵ truy kích cực dễ trúng phục. Thu trận hình, phòng chúng đi rồi quay lại."
Báo động giải trừ, trận khiên chậm rãi mở ra. Bùi Chiếu bước xuống bãi bùn.
Quân y theo quân đang xách hòm t.h.u.ố.c chạy xuyên đám người cứu chữa, tiếng rên đau đớn bay theo gió sông. Năm t.h.i t.h.ể được đặt hàng ngang trên đất cứng.
Ánh mắt Bùi Chiếu dừng trên một t.h.i t.h.ể. Là Trình Tam. Cán tên trên lưng hắn đã bị bẻ gãy, bùn nước trên mặt bị lau đi hơn nửa, khuôn mặt trẻ không chút huyết sắc.
Bùi Chiếu dừng lại một lát. Hắn cúi xuống, tháo thẻ gỗ bên hông Trình Tam, nắm trong tay. Hắn quay đầu dặn Tào Nghiễm: "Đem quê quán và tên các huynh đệ trận vong đối chiếu rõ ràng, cùng với diễn biến trận chiến hôm nay và số người bị thương, báo hết cho ta. Thương binh lập tức khiêng về doanh sau dưỡng thương, nếu kim sang d.ư.ợ.c không đủ, lấy bài bên hông ta đến khố quân nhu phòng thủ thành mượn."
Đêm hôm đó, Bùi Chiếu viết quân báo trong trung quân trướng.
Hắn báo đúng sự thật về việc kỵ tuần Lương quân quấy nhiễu hôm nay, quá trình giao chiến, sự phối hợp của cung nỏ thủ mặt nước và trận khiên trên bờ. Hắn báo rõ cái giá: giữ được tiến độ nạo vét, nhưng năm người trận vong, mười bảy người bị thương. Hắn liệt kê từng tên, quê quán của năm người trận vong như Trình Tam và mười bảy người bị thương, đính kèm sau chiến báo cùng trình lên.
Ngày hai mươi lăm tháng hai.
Phê đáp của Triệu Hành qua cấp sứ trong cung, đưa đến hành dinh bên sông.
Bùi Chiếu mở văn thư đóng ấn ngọc tỷ. Trong phê văn không có an ủi suông, cũng không truy cứu việc nạo vét có thể chậm trễ. Triệu Hành ở cuối văn thư, để lại một đoạn chỉ lệnh thiết thực:
"Lương phát trước và lương tiếp vận tiết kiệm dùng lại, phải giữ đến ngày hai mươi bảy. Trình Tam và bốn người trận vong, mười bảy người bị thương, danh sách Trẫm đã xem. Trẫm đã lệnh Lục Chẩn, lang trung độ chi, từ chi phí nghi trượng tế xuân nguyên định của Thái thường tự, toàn bộ chuyển thành sổ chuyên phát tuất. Mỗi người trận vong hai mươi quan, người bị thương theo thứ bậc phát. Khoản này không vào tổng sổ quân nhu, đợi ngày hai mươi bảy đợt thuyền lương đầu tiên vào thành giao nhận, do quan lại Hộ bộ đích thân lập sổ, trực tiếp phát cho gia quyến người c.h.ế.t và bản thân những người bị thương."
Bùi Chiếu nhìn mấy chữ "trực tiếp phát cho" trên văn thư. Triệu Hành cố ý vòng qua các cấp quân nhu quan của hành dinh, từ nghi trượng Thái thường tự moi ra tiền mặt tuất, và chỉ định Hộ bộ đi thực hiện sổ chuyên.
Hắn gọi ký thất tham quân của hành dinh đến, đưa văn thư: "Đem đoạn phê đáp này sao chép vào hồ sơ. Đợi ngày hai mươi bảy thuyền lương vào thành giao nhận, ngươi dẫn người cầm chỉ ý này, đích thân đến nơi giao nhận, giám sát người của Hộ bộ. Tiền tuất của năm nhà huynh đệ trận vong, phải phái người chuyên nhận đúng gia quyến phát. Gia quyến Trình Tam ở doanh lưu dân thành tây, khi phát tiền nhất định phải đối chiếu đúng thân phận. Tuyệt đối không để tư lại bên dưới nhân đó mà cắt xén, tham ô. Thiếu một văn tiền, ta hỏi ngươi."
Ký thất tham quân hai tay nhận văn thư, trịnh trọng gật đầu: "Đô thống yên tâm, hạ quan dù từng nhà đi tìm, cũng đem khoản tiền này giao thật đến tay."
Ngày hai mươi sáu tháng hai, chiều tối.
Theo lần quay cuối cùng khiến người nghiến răng của tời, cây gỗ chìm lớn nhất được kéo hoàn toàn khỏi đường hàng, đập xuống bãi bùn. Trận cọc ngầm cuối cùng đã được dọn thông.
Bùi Chiếu không lập tức cho thông hành. Lão Trần dẫn mấy lão thuyền công, chèo thuyền nhỏ xuống đường hàng đã dọn, cầm sào tre dài có khắc độ, thử độ sâu qua lại trên mặt nước.
Nửa canh giờ sau, lão Trần chèo về bờ.
"Đô thống, gỗ ngang đáy nước đều nhổ sạch, đá vụn cũng dọn rồi." Lão Trần lau mồ hôi trán, "Thuyền công đo rồi. Chỉ cần thuyền lớn nhà La không quá tải, giữ theo đường ăn nước, theo phao ta đ.á.n.h trên mặt nước, có thể an toàn qua."
Bùi Chiếu nhìn mặt sông cách hai trăm bước. Mười hai chiếc thuyền vận của La Tố đã chờ đợi đã lâu.
Thần kinh căng thẳng nhiều ngày của Bùi Chiếu cuối cùng lỏng ra một chút. Hắn gật đầu, hạ lệnh: "Truyền lệnh, đêm nay tăng cường tuần tra mặt nước, phòng Lương quân nhân đêm tập thuyền. Sáng mai, hộ tống thuyền đội vào thành."