Chính thư viện duy nhất này giúp con cháu quan lại nơi biên cương có chốn học hành lễ nghĩa, phân biệt với đám dân đen bán mặt cho đất, hay tội nhân bị lưu đày. Cũng giúp hài t.ử nhà thương nhân biết mặt chữ, biết tính sổ. Biết đâu ngày nào đó, tổ tông phù hộ, nhà ấy lại xuất ra được một tú tài, dù không thì đồng sinh cũng được.
Trong cái nơi mà chữ nghĩa còn khan hiếm hơn cả lương thực này, cũng có thể mạnh miệng nói rằng:
“Nhà ta cũng là môn đình thư hương.”
20
Gần đây, ngày nào cũng chẳng thấy bóng dáng thiếu gia đâu. Mỗi sáng đưa tiểu thư đến thư viện xong liền biệt tăm biệt tích. Có người nói thấy thiếu gia cùng biểu tiểu thư phủ Tướng quân cưỡi ngựa dạo xuân.
Ta cũng không hiểu nổi, rõ ràng chưa đến Đoan Ngọ, mà lại đi dạo xuân trong cái gió đầu xuân lạnh thấu da có thể rạch rách mặt người này. May mà thực quán đã vào guồng, có hay không có chiêu bài kia thì việc buôn bán vẫn thịnh như thường.
Chỉ là gần đây ông nội tổ phụ thường ngẩn ngơ cầm điếu t.h.u.ố.c ngước nhìn trời. Cả đời ông gắn bó với đất đai, tuy hiện giờ có kế sinh nhai ổn định hơn, ông vẫn canh cánh mảnh ruộng vài thửa đồi nhà mình.
Ta bèn thưa với phu nhân rằng đã đến lúc xuân canh, muốn về quê một chuyến chăm sóc ruộng nương, tiện thể xem thử mấy củ hành tổ mẫu năm ngoái vùi xuống có mọc được không, nếu thu được thì đưa lên thành dùng cho quán, cũng tiết kiệm được chút chi phí.
Ta và tổ phụ lên đường, vì sợ quán vắng người hỗ trợ, cô cô ta liền cho gọi cháu nội bên chồng – A Bố – vào thành làm tiểu nhị phụ giúp. Bên thông gia mừng hơn bắt được vàng, vừa được ăn no, vừa học được tay nghề, còn hơn ở thôn quê chẳng có tương lai.
Lão gia nhà họ Ngô, chẳng rõ là nhờ ánh sáng của phu nhân hay thiếu gia, được điều sang làm tiên sinh ở Thư viện Đinh Hương. Lúc không có tiết dạy, ông cũng thường qua thực quán phụ một tay, khiến gương mặt phu nhân thêm rạng rỡ.
Không kịp báo với tiểu thư, ta và tổ phụ liền ngồi xe la mà A Bố đưa về quê. Xe vừa rời khỏi thành chưa được mấy trăm trượng, đã nghe tiếng Tiểu Hoàng đuổi theo xe mà tru inh ỏi. Ta đành nhảy xuống, túm cổ nó lôi theo về quê.
Bình Sơn thôn, quả thật đúng như tên gọi — đồng cỏ mênh m.ô.n.g chẳng thấy bến bờ. Đất nơi đây thì mặn, nước lại lạt, chẳng ngọt ngào gì.
Đầu hạ, dã hoa nở rộ như châu ngọc rải trên lụa biếc, hồ xanh, lau trắng lấp loáng bóng nước. Thế nhưng nước hồ ấy chẳng uống được, mà lau kia cũng chẳng ăn được. Cảnh đẹp như tranh mà lại bị vứt ở nơi biên tái hẻo lánh, thực đáng tiếc thay. Nếu đặt ở Kinh thành, ắt đã là thắng cảnh cho văn nhân mặc khách ngâm thơ vẽ tranh.
Giống như những thôn làng lác đác quanh Ninh Cổ Tháp, dân trong thôn phần lớn trồng bắp, đậu tương, thêm chút rau quả hợp đất như đậu đũa, dưa chuột.
Còn thứ cơm trắng dẻo thơm mà ta từng ăn ở Kinh thành, thì cả đời dân trong thôn e rằng chưa từng được nếm một lần.
Gặp năm thuận mùa, không tai ương, có người nông dân khéo lo mới dám chắt mót được nửa thỏi bạc vụn, rồi tìm cách mua một con nghé. Cỏ ngoài thảo nguyên tuy người không ăn được nhưng lại tốt cho trâu bò. Có trâu vừa có sữa, vừa kéo xe, khiến láng giềng bốn phương phải thèm thuồng ganh tỵ.
Trở về đến nhà thì trời đã tối mịt. Ông vào bếp nhóm lửa nấu nước, ta dọn giường rồi ninh nồi cháo ngô, lôi bánh tổ mẫu nhét vào tay nải ra nướng lại trên bếp. Cắn một miếng, mỡ từ miếng thịt trong bánh liền ứa ra, thơm ngậy. Ta gặm bánh, húp cháo, mệt mỏi cả ngày như tan biến quá nửa.
Bỗng ông ngẩng đầu, hỏi ta:
"Tiểu nha đầu, chuyện giữa con và tiểu Minh, con tính sao đây?"
Ta nhất thời chưa hiểu, miếng bánh mắc ngang cổ, cổ họng nghẹn đến suýt thở không thông. Ông vội đưa chén cháo sang, ta uống một hớp trôi bánh xuống mới lắp bắp:
"Khụ khụ… Tổ phụ nói gì vậy? Đó chỉ là lời nói đùa của phu nhân thôi mà. Nghe nói trên ngôi nay là một vị minh quân nhân hậu, gió tan bão lặng, nhà họ Ngô thế nào cũng được trở về Kinh. Chuyện gì rồi cũng sẽ qua thôi…"
Ông đặt đũa xuống, thở dài:
"Nhưng con cũng không còn nhỏ nữa. Dù chốn này chẳng mấy lễ nghi, con cũng nên sớm có dự định. Ta với bà con chỉ còn mỗi mình con để nương tựa, không thể để con ủy khuất."
Trong lòng ta bao suy nghĩ xoay vần, chậm rãi húp cạn bát cháo rồi mới nói:
"Tổ phụ yên tâm, con nhất định sẽ chọn một nam nhân thật sự, chứ không phải thứ để trưng bày như lên kệ ngắm cho vui đâu."
Lúc ấy, Tiểu Hoàng vừa chạy ra ngoài chơi với đám ch.ó hoang trong thôn trở về, đang cào cửa tru khẽ. Ta mở cửa chính, thấy cửa sân khép hờ, liền bước nhanh ra, vừa hay nhìn thấy một con tuấn mã lao v.út vào màn đêm.
Nhìn bóng ngựa khuất dạng, hai chữ “thiếu gia” suýt nữa đã bật ra khỏi miệng, nhưng lại bị ta nuốt xuống.
Ngoái đầu lại, thấy có một bọc nhỏ bị ném nơi ngưỡng cửa, ta cúi nhặt lên — quả nhiên là y phục và hai cây b.út của thiếu gia.
Ta chẳng rõ vì sao lại khẽ thở dài, tay ôm bọc đồ, lặng lẽ bước vào, đóng cửa lại.
21
Nghe nói ta và tổ phụ trở về, thôn trưởng liền mời tổ phụ cùng đi dự lễ tế xuân canh. Ta ở nhà thu dọn trong ngoài, mấy vị thẩm t.ử, đại nương miệng nhanh hơn tay cũng liền lũ lượt kéo đến làm khách. May mà phu nhân cơ trí, sớm dặn Vương ma ma chuẩn bị sẵn hạt dưa, đậu phộng, mỗi người lại được chia một khối mỡ bò – mấy thứ quý hiếm này nhất thời chặn được miệng bọn họ, còn đổi lại được lời hứa sẽ giúp ta xới đất, gieo hạt.
Ta và tổ phụ ở nhà cày bừa mấy hôm, lật ra được hạt giống ớt, đậu đũa, bí đỏ mà tổ mẫu lưu lại từ trước, liền chia ra ngâm vào bát nước ấm. Tổ phụ từ ruộng đào đất về, đựng trong sọt, ta đem hạt đã ngâm gieo lên đất, rồi trộn thêm phân mục, nhẹ nhàng phủ đất lên.
Khi mầm giống bắt đầu nảy, ta và tổ phụ đã cày xong hết ruộng nhà, còn tranh thủ lên núi cắt tỉa cành có thể đơm trái. Nhân lúc rảnh rỗi, ta nhổ mớ hành ta trồng cùng phần hành dư nhà người khác, nhờ Lưu gia gia – tiện thể vào thành thăm tôn t.ử – mang theo.
Cùng đi còn có mớ mầm non ta đ.á.n.h được, rau dại ta đào như bồ công anh, rau má… Ta tin rằng mấy món rau xuân này, qua tay tổ mẫu chế biến, phối thêm chút sáng ý của phu nhân, nhất định có thể tăng giá gấp mấy lần.
Mầm non sau khi mọc, ta chọn cây khoẻ đem trồng lại bên vườn nhỏ cạnh chuồng heo. Nhân lúc chờ rau lớn, ta liền đổi công với Triệu thẩm t.ử – giúp bà lật đất, con bà giúp ta vãi phân.