"Làm vậy thật ngốc."
Phụ thân gật đầu, đặt chiếc gáo vỏ trai vào tay ta.
"Nhưng con phải biết, trên đời này có rất nhiều người cầm vỏ trai trong tay, liền tự cho rằng mình đã đo hết thiên hạ."
Bàn tay đang cầm gáo vỏ trai của ta siết c.h.ặ.t hơn.
Phụ thân hiếm khi nói lời nhẹ nhàng:
"Hiện giờ con còn nhỏ, không hiểu cũng chẳng sao. Chỉ là phải nhớ kỹ, bát nước trước mắt này không chứa nổi biển cả thế gian, chiếc gáo người khác đưa cho con cũng không thể đo đúng độ sâu của chính con."
Ta gật đầu: "Nữ nhi nhớ rồi."
3
Phụ thân gật đầu, quay sang Ân Hà đang đứng yên bên cạnh.
"Nếu cho con mười văn tiền, bảo con mua bốn miếng bánh. Mỗi miếng bánh hai văn, còn lại bao nhiêu?"
Câu hỏi này cực kỳ đơn giản.
Mười văn, bốn miếng bánh tốn tám văn, còn lại hai văn.
Ân Hà không lập tức trả lời, nàng suy nghĩ một lát:
"Nữ nhi sẽ dùng tám văn tiền mua bột. Sau khi về nhà, dùng đường dầu trong nhà tự làm theo. Như vậy, số bánh có được sẽ nhiều hơn bốn miếng."
Phụ thân khẽ gật đầu, khen:
"Tâm tư sáng suốt."
Ân Hà cứ thế ở lại bên cạnh ta.
Bên cạnh đột nhiên có thêm một người, nói cho cùng vẫn có chút không quen.
Bàn học của nàng kê sát bàn của ta nhưng nàng rất yên tĩnh, ngay cả lúc lật sách cũng không phát ra tiếng động.
Nàng thức dậy sớm hơn ta, mỗi ngày vào giờ Mão khắc thứ ba, lúc ta thức dậy nàng nhất định đã ăn mặc chỉnh tề.
Thấy ta mở mắt, nàng liền nhận áo bào từ tay Đan Tích, tự mình hầu hạ ta mặc.
Ta cách một lớp màn sa, giữ lấy cổ tay nàng.
"Những việc này để hạ nhân làm là được."
Động tác của nàng khựng lại:
"Hầu hạ trưởng tỷ là bổn phận của muội."
"Không có bổn phận gì cả."
Ta vén màn, bước xuống giường, nhận lấy y phục.
"Muội đã gọi ta một tiếng trưởng tỷ, những việc này càng không nên để muội làm."
Nàng đứng nguyên tại chỗ, trên gương mặt non nớt cuối cùng cũng lộ ra một tia luống cuống.
Ta nhìn sang nha hoàn đang đứng yên bên cạnh, dặn dò:
"Đan Tích, từ hôm nay, nhị tiểu thư chính là chủ t.ử của ngươi. Phàm việc gì cũng phải lấy nàng làm đầu, cẩn thận hầu hạ."
Đan Tích nghe vậy, cung kính dập đầu với ta.
"Nô tỳ tạ đại tiểu thư những năm qua đã dạy dỗ, che chở."
Đứng dậy lần nữa, nàng quay sang Ân Hà, cũng ngay ngắn quỳ xuống, dập đầu.
"Nô tỳ Đan Tích, thỉnh an chủ t.ử. Sau này nhất định sẽ tận tâm tận lực, hầu hạ chủ t.ử."
Từ chủ t.ử biến thành tiểu thư, chỉ một câu nói đã phân rõ ranh giới trời vực.
Ân Hà có chút ngẩn ngơ:
"Sao có thể được, trưởng tỷ, nàng là nha hoàn của tỷ…"
Ta nắm lấy tay nàng, nhẹ nhàng vỗ vỗ.
"Muội từ Lạc Dương đến, bên cạnh không có một người chu toàn thì không được."
"Đan Tích là gia sinh t.ử, quy củ đều rõ ràng. Có nàng ở đây, rất nhiều chuyện muội có thể bớt lo không ít."
Ân Hà ngơ ngác nhìn ta:
"Nhưng muội chỉ là thứ xuất, hà tất phải khiến trưởng tỷ nhọc lòng."
"Nhà này không phân biệt đích thứ, chỉ luận tài học."
"Nhớ kỹ, muội là nhị tiểu thư của phủ này, những tôn vinh và thể diện đáng có, một thứ cũng không được thiếu."
Nàng hé miệng, cuối cùng không nói gì, chỉ quay lại nắm c.h.ặ.t t.a.y ta.
"A Hà nhớ rồi."
Lúc thỉnh an, mẫu thân nhìn Đan Tích đi theo phía sau A Hà, trong mắt thoáng hiện ý cười.
Người đặt chén trà xuống, nói với A Hà:
"Đã đến rồi thì cứ an tâm ở lại, thiếu gì, cần gì đều nói với trưởng tỷ của con."
A Hà cung kính đáp lời, thân thể căng thẳng suốt những ngày qua cuối cùng cũng thả lỏng vài phần.
Thời gian lặng lẽ trôi qua giữa thư phòng của phụ thân và chính viện của mẫu thân.
Những thứ phụ thân dạy ngày càng sâu hơn.
Người bắt đầu cho chúng ta đọc tin báo, từ trong đó chọn ra những đoạn liên quan đến thuế má, thủy lợi, buôn bán qua lại ở biên quan, rồi bảo chúng ta nói lên suy nghĩ của mình.
Những gì chúng ta nói đều là đạo lý lĩnh hội từ sách vở.
Phụ thân liền lắc đầu, chỉ vào một hàng số:
"Năm ngoái Hà Đông bị lũ lụt, triều đình miễn ba trăm nghìn thạch thuế, điều động một trăm nghìn thạch quân lương cứu tế."
"Nếu đem một trăm nghìn thạch quân lương này dùng để cứu trợ năm vạn dân gặp nạn, có thể duy trì bao lâu?"
4
Ân Hà tính nhẩm cực nhanh:
"Một thạch là một trăm hai mươi cân, một trăm nghìn thạch tức là một nghìn hai trăm vạn cân. Báo lên có năm vạn dân gặp nạn, mỗi người mỗi ngày hai cân, có thể duy trì khoảng bốn tháng."
Ánh mắt phụ thân rơi trên mặt ta.
Ta trầm ngâm một lát, lắc đầu:
"E rằng không thể duy trì lâu đến vậy."
"Mười vạn thạch lương thực, từ lúc xuất kho vận chuyển đến khi phát xuống khu vực bị nạn, trong thời gian đó qua tay hết tầng này đến tầng khác, đều bị hao hụt. Cuối cùng có sáu phần rơi vào tay dân gặp nạn, đã xem như quan lại thanh liêm, chính trị sáng rõ rồi."
"Với tình hình hiện nay, ba phần còn lại chỉ là cám lúa mì cũng chẳng có gì lạ."
Phụ thân vuốt râu, ra hiệu cho ta tiếp tục.
Ta ngừng một lát: "Cho dù tính theo ba phần, nhiều nhất cũng chỉ được hai tháng mà thôi."
Ánh mắt phụ thân khẽ động:
"A Hà tính là con số theo điều lệ, con tính là thuật nhìn lòng người, cả hai đều đúng mà cũng đều không đúng."
"Người làm chính sự, nếu chỉ biết điều lệ thì chẳng khác nào khắc thuyền tìm kiếm, cuối cùng chính lệnh treo lơ lửng, dân sinh điêu tàn."
"Nếu chỉ dựa vào thuật lòng người lại dễ dàng sa ngã, cho rằng thế sự vốn dĩ đã như vậy, dứt khoát hùa theo làm điều xấu."
Người đứng dậy, đi đến trước địa đồ phía sau, chắp tay sau lưng đứng đó.
"Điều con cháu Ân gia phải học là tìm ra con đường có thể thực hiện được giữa hai điều ấy. Biết pháp luật quy chế nên làm thế nào, lại phải làm sao dung hòa nó vào những chuyện nhân sự quanh co muôn nẻo."
Ta và A Hà nín thở, chỉ cảm thấy những lời phụ thân nói lần này còn nặng nề hơn kinh nghĩa sách lược đã học trước đây.
Trên mặt A Hà thoáng qua một tia hổ thẹn:
"Là nữ nhi suy nghĩ nông cạn."
Phụ thân khoát tay:
"Không phải các con suy nghĩ nông cạn, mà là tuổi tác chưa đủ, trải nghiệm chưa đủ."
"Hôm nay các con có thể nghĩ đến tầng này đã là không dễ. Sau này suy xét còn có thể sâu hơn nữa. Ví dụ, nếu lương thực không đủ dùng trong hai tháng, tiếp theo phải làm thế nào để xoay xở?"
A Hà nói: "Xin triều đình tiếp tục cấp phát."
Ta nói: "Nếu thời gian gấp gáp, có thể xin quan phủ đứng ra, để sĩ thân địa phương quyên góp."
"Nếu triều đình trống rỗng, sĩ thân lại không chịu, vậy phải làm thế nào? Sau thiên tai, việc xây dựng lại nên làm thế nào để lấy công việc thay cứu tế, vừa có thể khôi phục dân sinh, vừa có thể ngăn ngừa việc tụ tập gây rối?"