“Khoan đã.”
Tạ Nghiễn Chi bước tới trước dư đồ, nhận lấy b.út son trong tay ta.
Hắn xem kỹ đường đỏ kia một lượt, sau đó mời bác sĩ mang thủy chí của các châu tới, lần lượt trải lên trường án đối chiếu.
“Những châu huyện Điện hạ khoanh phần lớn đều có đường kênh cũ từ tiền triều có thể tận dụng.”
Hắn chỉ vào Loan Châu trước.
“Từ kinh kỳ đến Loan Châu có thể mượn Tế Thủy. Phía nam Loan Châu lại nối được với Thù Hà. Dọc đường tuy có vài nơi bồi lấp, nhưng phần lớn chỉ cần nạo vét là thuyền có thể đi, không cần đào sông mới.”
Bút son tiếp tục kéo xuống phía nam, dừng ở Cù Châu.
“Từ Cù Châu chuyển vào Thanh Giang, đường đúng là xa hơn một chút, nhưng có thể tránh được hai ngọn núi đá. Vòng đoạn này ngược lại còn tiết kiệm được chi phí phá núi đục đá.”
Những học sinh học thủy công lập tức vây quanh trường án.
Một người dùng thước đo rất lâu trên bản đồ.
“Nếu thủy chí ghi không sai thì mấy đoạn kênh cũ này quả thật có thể nối liền. Phần còn lại phải cử người tới thực địa khảo sát dòng nước.”
Tạ Nghiễn Chi lại chỉ xuống biên cảnh phía nam.
“Một khi đường sông thông suốt, lương thực hàng hóa phía bắc có thể theo đường thủy vận xuống nam, trà và tơ lụa Giang Nam cũng có thể theo sông đến thẳng kinh thành. Nếu biên cảnh xảy ra chiến sự, binh mã kinh kỳ có thể đi thuyền tới tiếp viện, lương thảo quân giới cũng đi theo đường thủy, nhanh hơn đường bộ rất nhiều.”
Một học sinh khác chỉ Cù Châu.
“Thanh Giang nhiều nước, nếu đặt cống phân dòng ở đây, có thể dẫn nước tưới ruộng hạn Cù Châu. Đất hạn thành ruộng tốt, về sau Cù Châu sẽ không chỉ nổi danh vì vịt muối nữa.”
Người ban nãy còn chất vấn ta cũng bước tới trước bản đồ.
“Nếu các châu huyện ven sông xây bến, mở chợ, thương nhân tự nhiên sẽ tụ về. Loan Châu bán bánh nướng, Cù Châu bán vịt muối, các nơi khác cũng đều có đặc sản.”
“Triều đình không cần tăng thêm sưu thuế, chỉ riêng thương thuế qua lại cũng đã thêm được một khoản.”
Mọi người vây quanh dư đồ, càng nói càng hưng phấn.
Ta mấy lần mở miệng định nói thật rằng mình hoàn toàn không nghĩ sâu xa như vậy, nhưng lời còn chưa ra đã bị những cuộc bàn luận mới át mất.
Cuối cùng, Tạ Nghiễn Chi vẽ lại đường đỏ ngoằn ngoèo kia cho rõ ràng rồi trao b.út son trở về tay ta, trịnh trọng hành lễ.
“Điện hạ dựa vào sản vật từng châu để tìm đường thủy, nhìn như tùy ý, thực chất lại nối dân sinh, thương mại và quân vụ thành một tuyến. Trước đây thần kiến thức nông cạn, lại tưởng Điện hạ đào sông chỉ vì du ngoạn.”
“Ta thật sự…”
“Thần hiểu.”
Tạ Nghiễn Chi thế mà còn mỉm cười với ta.
“Điện hạ không thích nhận công.”
Đám học sinh trong giảng đường đồng loạt cúi lạy, hô vang Điện hạ có tầm nhìn xa.
Tấm dư đồ trong Quốc T.ử Giám hôm ấy lập tức được đưa vào ngự thư phòng.
Phụ hoàng nhìn đường đỏ ta vẽ, suy nghĩ suốt một buổi chiều, đến chạng vạng liền triệu Tạ Nghiễn Chi cùng mấy vị đại thần Công bộ, Hộ bộ tới.
“Con sông này thật sự đào được?”
Tạ Nghiễn Chi đáp:
“Bẩm Bệ hạ, còn cần cử người dọc đường khảo sát dòng nước và địa hình. Nếu thủy chí các châu ghi không sai thì phần lớn kênh cũ đều có thể tận dụng.”
“Thật sự có thể vận binh?”
“Nếu đường sông thông suốt thì…”
“Thật sự có thể kiếm tiền?”
Hộ bộ Thượng thư bước lên một bước, đáp còn nhanh hơn bất kỳ ai.
“Có thể!”
Phụ hoàng lại hỏi:
“Vậy chiếc long thuyền ba tầng của trẫm cũng có thể chạy thẳng tới Giang Nam?”
Vị lão hà quan của Công bộ nhìn chiếc thuyền rộng đến vô lý trong bản vẽ, cẩn thận đáp:
“Chỉ cần các cửa cống đều xây đủ rộng theo bản vẽ thì… cũng được.”
Phụ hoàng lập tức quyết định.
“Vậy đáng để đào.”
Ông kéo ta ra sau bình phong, lần đầu tiên nhìn ta bằng ánh mắt mang theo kính sợ.
“Con gái, có phải ngươi lén học trị quốc sau lưng trẫm không?”
“Không có. Con thật sự chỉ muốn ăn một miếng bánh nóng.”
“Vậy con sông này là thế nào?”
“Có lẽ… bánh nướng chọn đúng chỗ.”
Phụ hoàng chấp nhận lời giải thích này.
Ngày hôm sau, triều đình lại bàn chuyện vận hà.
Tạ Thận Hành không tiếp tục phản đối một mực nữa. Ông cùng mấy vị lão hà quan Công bộ thức cả đêm đối chiếu dư đồ, liệt kê từng hệ thống sông ngòi, địa thế, thời gian xây dựng và ngân lượng cần dùng trước điện.
“Sông có thể đào, nhưng thần có ba điều thỉnh cầu.”
Phụ hoàng khách khí hơn nhiều với vị Ngự sử suýt bị mình c.h.é.m đầu.
“Tạ khanh cứ nói.”
“Không vì vận hà mà tăng thêm thuế mới, không cưỡng ép trưng dụng dân phu dọc đường, mọi sổ sách mỗi tháng đều phải giao Đô Sát Viện kiểm tra.”
“Nếu triều đình chỉ ham tiến độ nhanh, cho dù có kênh cũ để dùng cũng sẽ ép bách tính đến nhà tan cửa nát.”
Ta nghe mà khó hiểu.
“Không bắt người thì ai đào sông?”
“Triều đình bỏ tiền thuê dân phu.”
“Đã trả tiền rồi, bọn họ lười biếng thì sao?”
Tạ Nghiễn Chi đứng bên cạnh ta, nghe vậy liền đáp:
“Chia đường sông thành từng đoạn, nghiệm thu theo tiến độ. Ai làm vừa nhanh vừa tốt thì được lĩnh nhiều tiền hơn.”
Ta lại hỏi:
“Vậy nếu bạc không đủ?”
Hộ bộ Thượng thư báo lại số bạc tịch thu được từ vụ bán quan và vụ quân lương khống, cuối cùng nghiến răng nói:
“Tiết kiệm một chút thì đủ để khởi công trước.”
Phụ hoàng tiếc đống bạc vừa vào tay, ngồi trên long ỷ cựa qua cựa lại.
Từ Thái phó đứng đầu hàng văn thần, cách đám người lặng lẽ mấp máy miệng với ông:
“Lời nói, làm gương.”